Llofruddiaeth Logan Mwangi: Beth ddylai ddigwydd i blant sy'n llofruddio?

  • Cyhoeddwyd
Craig MulliganFfynhonnell y llun, South Wales Police
Disgrifiad o’r llun,
Craig Mulligan, y diffynydd a'i enwyd am y tro cyntaf wedi'i ddedfrydu Dydd Iau

Mae angen "shifft llwyr" yn y ffordd mae delio â phlant sy'n llofruddio, yn ôl ymgyrchydd yn y maes cyfiawnder ieuenctid.

Mae'n dilyn y penderfyniad i ddedfrydu bachgen 14 oed a dau oedolyn i oes o garchar am lofruddio'r plentyn pump oed, Logan Mwangi.

Yn siarad gyda'r BBC, dywedodd Dr Tim Bateman ei fod eisiau tymhorau byrrach, cadw ieuenctid mewn sefydliadau gofal plant diogel a chodi'r oedran cyfrifoldeb troseddol i 16.

Dywedodd y Weinyddiaeth Gyfiawnder ei fod wedi ymrwymo i dreialu ysgolion diogel fel model newydd o gadw ieuenctid yn y ddalfa.

Cafodd Logan Mwangi ei ladd ddiwedd Gorffennaf y llynedd gan Angharad Williamson, 31, John Cole, 40, a Craig Mulligan, 14.

Cafodd Mulligan ei enwi am y tro cyntaf wedi'r ddedfryd yn dilyn her gyfreithiol yn y llys, a bydd yn treulio o leiaf 15 mlynedd o dan glo.

Roedd corff Logan wedi ei roi mewn bag cyn i Cole ei gario a'i adael yn Afon Ogwr gyda Mulligan.

Pan gafodd corff Logan ei ddarganfod ger ei gartref yn Sarn, roedd ganddo 56 o anafiadau allanol, a niwed mewnol difrifol i'w abdomen.

Achos James Bulger

Ond mewn llawer o wledydd eraill ledled y byd, fyddai Mulligan ddim wedi dod i'r llys o gwbl oherwydd byddai ei oedran yn ei atal rhag cael ei erlyn am unrhyw drosedd, meddai Dr Tim Bateman, cadeirydd y Gymdeithas Cyfiawnder Ieuenctid.

Disgrifiad o’r llun,
Cafodd corff Logan Mwangi ei ddarganfod yn Afon Ogwr fis Gorffennaf diwethaf

Mae'r oedran y mae plant yn cael eu hystyried yn gyfrifol am eu gweithredoedd yn y gyfraith yn amrywio ar draws Ewrop - o 10 yng Nghymru a Lloegr i 14 yn yr Almaen, 15 yn yr Iseldiroedd ac 16 ym Mhortiwgal.

Y llofruddion ieuengaf i'w canfod yn euog yn hanes modern Prydain yw Jon Venables a Robert Thompson, y plant 10 oed a gipiodd ac yna arteithio a llofruddio'r bachgen dyflwydd oed, James Bulger yn 1993.

Cawson eu carcharu am oes ond fe gawson nhw eu rhyddhau ar drwydded o dan enwau newydd yn 2001.

Wrth gofio'r dicter cyhoeddus yn sgil llofruddiaeth James, dywedodd Lawrence Lee, y cyfreithiwr a gynrychiolodd Venables, y byddai'r golygfeydd y tu allan i'r llys, lle'r oedd pobl yn taflu brics at fan y carchar, yn "byw gyda mi am byth".

Ffynhonnell y llun, Heddlu Glannau Merswy
Disgrifiad o’r llun,
Jon Venables a Robert Thompson, y ddau a laddodd James Bulger yn 1993

Pan gafodd ei holi a oedd e'n credu y dylai plant gael eu dal yn gyfrifol am droseddau fel llofruddiaeth, atebodd: "Ydw, rwy'n meddwl, y dyddiau hyn, mwy a mwy...

"Mae plant nawr yn llawer mwy ymwybodol, maen nhw mor ymwybodol o'u hawliau... mae llawer o blant yn gallu cuddio'n bwrpasol y tu ôl i'r llen o anhysbysrwydd, oherwydd maen nhw'n gwybod nad ydyn nhw'n mynd i gael eu henwi."

Mae'n credu ei fod yn gywir i roi plant ar brawf yn y llys.

"Does dim ffordd y gall y diffynyddion hyn fynd yn rhydd ac mae'n rhaid eu cosbi, ond mae'n rhaid iddyn nhw gael eu haddysgu hefyd os yw hynny'n bosib," meddai.

Ffynhonnell y llun, PA WIRE
Disgrifiad o’r llun,
Doedd James Bulger heb gyrraedd ei benblwydd yn dair oed pan gafodd ei lofruddio

Dywedodd Dr Bateman ei fod am weld "newid llwyr yn y ffordd yr ydym yn delio â phlant sy'n cyflawni llofruddiaeth", gan gynnwys eu rhyddhau "pan mae digon o gyfle o hyd iddyn nhw drosglwyddo i fod yn oedolion mewn amgylchedd cymharol normal".

Ychwanegodd: "Ni yw un o'r ychydig wledydd yn Ewrop sydd â dedfryd oes awtomatig i blant sy'n cyflawni llofruddiaeth."

Ond mae gan Lawrence Lee ffydd yn y system bresennol: "[Fe ddylen ni] ymddiried yn y bwrdd parôl na fyddan nhw'n rhyddhau'r plentyn hwnnw nes eu bod nhw'n ffit i ddychwelyd i gymdeithas," meddai.

"Gallai fod canlyniadau difrifol os ydyn nhw'n cael eu rhyddhau'n rhy gynnar a'u bod nhw'n aildroseddu."

Dywedodd llefarydd ar ran y Weinyddiaeth Gyfiawnder: "Er mai barnwyr annibynnol sy'n penderfynu ar ddedfrydau, rydym wedi newid y gyfraith ar gyfer plant sy'n cyflawni llofruddiaeth fel bod gan farnwyr ystod o fannau cychwyn sy'n cyfrif am oedran y plentyn a difrifoldeb y y llofruddiaeth."

Ffynhonnell y llun, Dr Tim Bateman
Disgrifiad o’r llun,
Dr Tim Bateman yw cadeirydd y Gymdeithas Cyfiawnder Ieuenctid

Rhagolygon mewn bywyd

Mae tua 75% o blant sy'n cael eu carcharu yn mynd i sefydliadau troseddwyr ifanc sy'n "debyg iawn, iawn i garchardai oedolion", meddai Dr Bateman.

Mae nifer llai yn mynd i ganolfannau hyfforddi diogel sy'n cael eu rheoli'n breifat ac eraill yn mynd i gartrefi plant diogel.

Mae Dr Bateman am weld diwedd ar sefydliadau troseddwyr ifanc a phob plentyn sy'n derbyn dedfryd o garchar yn cael eu cadw mewn sefydliadau gofal plant.

"Mae yna lefelau uwch o staffio, mae cefnogaeth yn llawer mwy trylwyr, mae yna gyfleoedd ar gyfer ymyriadau therapiwtig, y gallu i weithio gyda'r plentyn tuag at ei ryddhau, ei ymgysylltu ag addysg a hyfforddiant a chynyddu'n aruthrol y rhagolygon ar ei gyfer yn ddiweddarach mewn bywyd," meddai.

Disgrifiad o’r llun,
Mae bron i 500 o blant o dan glo mewn canolfannau fel Carchar y Parc ym Mhen-y-bont ar Ogwr

Ond dywedodd Lawrence Lee bod yn rhaid i ba bynnag fath o gyfleuster y mae plentyn yn cael ei gadw ynddo gael "addysg briodol, magwraeth briodol, fel bod y siawns o gael ei ddychwelyd i gymdeithas mewn cyflwr heini yn gwella yn y pen draw".

Dywedodd llefarydd ar ran y Weinyddiaeth Gyfiawnder: "Ry'n ni wedi ymrwymo i dreialu ysgolion diogel fel model newydd o ddalfeydd ieuenctid sy'n gwreiddio addysg ac iechyd wrth ei galon i leihau aildroseddu."

Enwi diffynyddion

Yn achos llofruddiaeth Logan Mwangi, rhoddodd y Barnwr Mrs Ustus Jefford gyfyngiad oedd yn golygu nad oedd hi'n bosib datgelu enw'r diffynnydd 14 oed.

Ond cafodd y cyfyngiadau eu herio gan y cyfryngau wrth ddedfrydu, a chododd y barnwr y gorchymyn, gan olygu ddydd Iau y gallai gael ei adnabod am y tro cyntaf fel Mulligan.

Ffynhonnell y llun, Heddlu De Cymru
Disgrifiad o’r llun,
Mae Angharad Williamson, 31, Craig Mulligan, 14, a John Cole, 40 wedi eu dedfrydu

Yn achos llys Venables a Thompson, cododd y barnwr gyfyngiadau tebyg, gan ddweud: "Roedd budd y cyhoedd yn drech na budd y diffynyddion."

Yn 2001, cafodd hunaniaeth newydd ac anhysbysrwydd gydol oes ei roi iddyn nhw, gyda gorchymyn llys yn gwahardd unrhyw un rhag datgelu eu hunaniaeth newydd.

Ond dywedodd Dr Bateman fod y drefn hon allan o'r norm rhyngwladol, gan gredu y gallai hyn annog rhai i ddial yn erbyn y diffynnydd, ond hefyd eu brodyr a chwiorydd a'r gymuned ehangach.

Dywedodd y gallai hefyd fod yn niweidiol i adsefydlu'r diffynnydd.

"Os ydyn nhw'n deffro ac yn gweld eu llun ar y teledu, ar dudalen flaen y papur newydd fel llofrudd bydd hynny'n cael effaith sylweddol ar eu datblygiad, y ffordd maen nhw gweld eu hunain, yn fy marn i, yn debygol o gynyddu'r risg y byddan nhw yn parhau i fod yn berygl i eraill."

Dywedodd y byddai hefyd yn cael effaith negyddol arnyn nhw ar ôl cael eu rhyddhau: "Bydd cyflogwyr yn llawer llai tebygol o gynnig cyfleoedd i blant sydd wedi bod ar hyd tudalennau blaen y papurau newydd, bydd colegau yn llawer llai tebygol o gynnig lleoedd i'r fath blant."

Ffynhonnell y llun, Francesca Lee
Disgrifiad o’r llun,
Lawrence Lee, y cyfreithiwr a gynrychiolodd Jon Venables

Dywedodd Lawrence Lee ei fod yn gweld y ddwy ochr i'r mater: "Byddai gennyf amheuon difrifol am enwi ond ar y llaw arall, byddai gennyf amheuon difrifol ynghylch aros yn ddienw...

"Roeddwn i'n gallu deall barnwr yn dweud 'iawn, wel gadewch i ni eu henwi ac os gallwn ni achub bywyd athro, os gallwch chi achub bywyd unrhyw ddioddefwr, mae'n werth yr ymdrech'.

"Ar y llaw arall, fe fyddan nhw'n meddwl 'wel, os ydw i'n enwi, mae e'n mynd i fod yn darged dial'."

Siawns o fywyd normal

Dywedodd Dr Bateman y byddai'n anodd i Mulligan fyw bywyd normal.

"Bydd yn anodd dod i oed, i bontio i fod yn oedolyn mewn sefydliad gwarchodol a pheidio â threulio'ch amser, fel y mae'r rhan fwyaf o lencyndod yn ei wneud, yn dysgu sut i ddelio â'r byd ehangach, yn dysgu sut i fod yn oedolyn."

Mae Lawrence Lee yn fwy optimistaidd: "Mae'n dibynnu a ydyn nhw'n cael eu brandio'n ddrwg ai peidio," meddai.

Dywedodd y byddai gwibdeithiau y tu allan i'r carchar yn hanfodol tuag at ddiwedd ei ddedfryd: "Os yw'n cael ei gadw yn y ddalfa am 10 mlynedd, oni bai ei fod yn cael y cyfle i drochi ei draed i fywyd bob dydd go iawn, rwy'n meddwl bod ei siawns o fod yn normal eto yn fain iawn."