Covid: Gyrfaoedd athletwyr benywaidd 'yn y fantol'

Published
Pynciau Cysylltiedig
image copyrightGetty Images

Bydd mwy o'r athletwyr benywaidd gorau yn cefnu ar eu campau oherwydd anawsterau yn ystod y pandemig, medd arbenigwyr blaenllaw.

Mae'r gymnast Latalia Bevan a'r chwaraewr rygbi rhyngwladol Angharad de Smet yn dweud bod eu gyrfaoedd yn y fantol oherwydd Covid.

Yn ôl y cymdeithasegydd chwaraeon Dr Ali Bowes mae'r pandemig wedi tynnu sylw at anghydraddoldebau rhwng y rhywiau mewn chwaraeon.

"Mae 'na bryderon llwyr y bydd menywod yn cerdded i ffwrdd," meddai.

'Gwrth wrth fy hun pam ydw i'n trafferthu'

Dywed de Smet, sydd hefyd wedi bod yn gofalu am bobl hŷn drwy'r pandemig, ei bod wedi gofyn i'w hun a yw "cariad at y gêm yn ddigon" oherwydd yr anawsterau.

Roedd y ferch 24 oed o Rydaman, a chwaraeodd i Gymru yng ngemau rhyngwladol yr hydref ac fel rhan o'r garfan saith bob ochr cyn Covid-19, yn "byw bywyd athletwr proffesiynol, heb y cyflog".

Ond gyda'r cyfnod clo cyntaf y llynedd, cafodd gemau a'r hyfforddiant eu canslo.

image copyrightLlun cyfrannwr
image captionAngharad yn hyfforddi gyda kettlebell yn ystod cyfnod clo

Dros y flwyddyn ddiwethaf, mae wedi hyfforddi gydag un kettlebell yn unig, yn niffyg offer neu gyfleusterau priodol. Roedd ei gêm rygbi olaf 14 mis yn ôl.

Dywedodd y technegydd ffisiotherapi, sy'n gweithio ar ward gofal i'r henoed yn Abertawe, ei bod wedi cael trafferth hyfforddi ar ôl shifftiau blinedig yn yr ysbyty.

"Rydych chi wedi gweld pethau y byddech chi'n gobeithio byth eu gweld eto yn ystod eich oes, i fynd adref a cheisio gwneud sesiwn gampfa... mewn cegin fach iawn... a 'dach chi'n meddwl 'pam ydw i'n trafferthu?'"

image copyrightLlun cyfrannwr
image captionAngharad de Smet wrth ei gwaith fel technegydd ffisiotherapi

Yn 2019, roedd Angharad yn teithio i Gaerwrangon i ymarfer cwpwl o weithiau'r wythnos ar ôl gwaith, gan gyrraedd adref yn yr oriau mân.

"Does neb yn deall faint rydyn ni'n ei roi, mae costau rhedeg eich car, y petrol, rhoi bwyd ar y bwrdd, ceisio cael bwyd da i helpu adfer y corff, yn ddrud."

Nawr, mae'n dweud bod ei dyfodol yn y gamp yn "ansicr".

"Ydw i'n rhoi fy ngyrfa yn gyntaf, ynteu ydw i'n dilyn fy mreuddwyd o chwarae'n rhyngwladol, dod yn athletwr proffesiynol? Rwy'n 24 - a ddylwn i fod yn gwneud y mathau yma o benderfyniadau yn barod?"

Penderfynu ymddeol

Dywedodd Latalia Bevan, enillydd medal arian Gemau'r Gymanwlad, fod heriau'r pandemig yn ffactor "enfawr" yn ei phenderfyniad i ymddeol o gymnasteg elît yn gynharach eleni.

"Roedd hi mor anodd cynnal yr awydd i gario ymlaen," meddai. "Bydden ni'n gwneud dau neu dri Zoom y dydd, felly trodd fy nghartref yn gampfa a dwi'n dod o deulu o saith."

Roedd y ferch 20 oed o Ferthyr Tudful, a enillodd fedal gymnasteg gyntaf Cymru yng Ngemau'r Arfordir Aur 2018 yn Awstralia, yn arfer hyfforddi am 32 awr yr wythnos ar ben astudio yn y brifysgol yng Nghaerdydd.

image copyrightLlun cyfrannwr
image captionMae Latalia Bevan wedi ystyried dychwelyd i'r gamp ond byddai costau byw yn her

Defnyddiodd ei benthyciad myfyriwr i helpu talu costau ar ôl colli cyllid ar gyfer athletwyr Prydeinig ac wrth wella o lawdriniaeth.

Ond ar ôl darfod astudio, collodd y cymorth ariannol a chael trafferth addasu i fywyd newydd o'r gampfa wedi 14 mlynedd.

Mae'n gweithio fel gofalwr cartref ers ymddeol, gan ychwanegu "mae'n braf peidio gorfod dibynnu" ar ei theulu i dalu am bethau.

Dywedodd y cyn-gymnast ei bod wedi ystyried dychwelyd i'r gamp ond y byddai'n rhaid rhoi'r gorau i'w swydd, nad sy'n opsiwn gyda rhent i'w dalu.

Mae hi bellach yn canolbwyntio ar ddod yn hyfforddwr gymnasteg ac hyfforddwr personol.

'Cydraddoldeb ar yr agenda'

"Mae'n flwyddyn ers y cyfnod clo [cyntaf] ac mae'n amlwg iawn ble mae'r anghydraddoldebau'n bodoli," medd Dr Ali Bowes, uwch ddarlithydd cymdeithaseg chwaraeon ym Mhrifysgol Nottingham Trent.

Darganfyddodd ei hymchwil i ar effaith y pandemig ar chwaraeon menywod elît bod menywod yn cael trafferth cael offer.

Hefyd fe wnaeth chwaraeon y dynion ailddechrau'n gynt ac roedd anawsterau ariannol i fenywod heb gyfleoedd i chwarae a chystadlu.

"Mae yna wir bryderon y bydd menywod yn cerdded i ffwrdd," meddai, "ac rydym wedi gweld hynny eisoes gydag esiamplau mewn sawl camp ble mae wedi bod yn rhy anodd iddynt barhau."

Mae Dr Bowes yn obeithiol y gellir defnyddio trafodaethau am y problemau ym maes chwaraeon menywod, a'r anawsterau y mae athletwyr yn eu hwynebu ar gyfer newid cadarnhaol.

"Mae camau sylweddol wedi'u cymryd hefyd, ac mae wedi rhoi cydraddoldeb ar yr agenda ar gyfer llawer o sefydliadau chwaraeon, timau, clybiau a chyrff llywodraethu cenedlaethol. Does dim lle i guddio nawr."

image copyrightStu Forster/Getty Images
image captionDywed Alecs Donovan bod y pandemig wedi rhoi cyfle i feddwl a gweld ffrindiau a pherthnasau

Ni fyddai'r chwaraewr rygbi Alecs Donovan "erioed wedi meddwl" y byddai wedi ymddeol ar ddiwedd y trydydd cyfnod clo.

Gyda'i busnesau ioga ar gau, roedd cyfle "mwy nag erioed" i ymarfer.

Dywedodd y perchennog busnes 30 oed fod y pandemig wedi rhoi amser iddi ymlacio a blaenoriaethu gweld teulu a ffrindiau.

Fel hyfforddwr personol sy'n gweithio gydag athletwyr gwrywaidd proffesiynol, dywedodd y gall fod yn anodd gweld eu hamserlenni a'r gefnogaeth ar eu cyfer.

Ychwanegodd ei bod yn ymwybodol o fenywod nad sy'n anelu am ddyrchafiadau oherwydd bod eu swydd bresennol yn caniatáu iddynt chwarae'r gamp, ond mae'n cwestiynu beth fydd yn digwydd pan ddaw'r rygbi i stop.

Pynciau Cysylltiedig

Straeon perthnasol