Cymru ar stampiau'r byd

Published
image copyrightGwasg Carreg Gwalch

I feddwl mai sgwariau bach papur i'w gludo ar gongl amlen ydy nhw, mae'r stamp wedi creu cryn gynnwrf ers y 'peni blac' yn 1840.

Mae yna rai hen sydd werth ffortiwn, rhai difyr o dramor, rhai prin i'w casglu a chyfresi sy'n nodi digwyddiadau a phobl enwog.

A nawr mae llyfr Cymru ar Stampiau'r Byd, gan Twm Elias a Dafydd Guto, yn dangos nifer o rai gyda chysylltiad Cymreig.

Vinnie Jones

image copyrightGwasg Carreg Gwalch

Byddai nifer o bêl-droedwyr yn cael chwys oer o glywed am stamp Vinnie Jones...

Ond digon diniwed ydi'r un yma - sef llun o'r chwaraewr caled ar un o stampiau lleol Ynysoedd Sili i ddathlu buddugoliaeth ei dîm Wimbledon dros Lerpwl yn ffeinal Cwpan FA Lloegr 1988.

Roedd taid y pêl-droediwr yn dod o Ruthun, felly roedd Vinnie yn gymwys i chwarae dros Gymru a bu'n rhan o'r tîm cenedlaethol naw gwaith yn yr 1990au.

Hughesovka

image copyrightGwasg Carreg Gwalch

Mae'r diwydiannwr John Hughes nid yn unig wedi cael stamp i'w goffáu - ond dinas gyfan, fel yr eglurodd un o awduron Cymru ar Stampiau'r Byd Twm Elias ar raglen Aled Hughes ar BBC Radio Cymru:

"Fe gafodd John Hughes ei wahodd ar ddiwedd yr 1860au i fynd drosodd i Rwsia a sefydlu diwydiant haearn yn yr Wcráin heddiw.

"Fe aeth â 100 o weithwyr haearn a glowyr drosodd efo fo a sefydlwyd trefedigaeth fach Gymreig yn yr ardal ac adeiladu ffwrneisi a chwilio am lo. Fe alwyd y ddinas yn Hughesovka ar ei ôl o ac roedd yn cynhyrchu dros dri chwarter haearn Rwsia o fewn ychydig o amser.

"Erbyn yr 1920au, gan fod y comiwnyddion mewn grym fe newidiodd yr enw i Stalino, doeddan nhw ddim eisiau coffáu rhyw cyfalafwr o Gymro, ond wrth gwrs pan aeth Stalin allan o ffasiwn fe newidiodd yr enw i Donetsk - a dyna'r enw heddiw.

"Mi gyhoeddodd yr Wcráin, yn groes i ddymuniad Rwsia, stampiau i goffau John Hughes a Hughesovka."

Burton a Lloyd George

image copyrightGwasg Carreg Gwalch

Does ryfedd efallai bod wynebau dau o feibion enwocaf Cymru i'w gweld ar stampiau mewn gwledydd ar ochr arall y byd.

Richard Burton, yr actor aeth o Bont-rhyd-y-fen i Hollywood, sydd ar stamp yn Somalia, Affrica, ac yn Guyana, De America, mae stamp David Lloyd George, yr unig Gymro Cymraeg fu'n Brif Weinidog Prydain.

Llythyr cariad

image copyrightGwasg Carreg Gwalch

Mae'n amlwg o'r stamp - a'r dyddiad - beth fyddai'n cael eu gyrru drwy'r post yn Awstralia gyda'r stampiau yma…

Catherine Zeta-Jones

image copyrightGwasg Carreg Gwalch

Efallai bod Togo yn bell o'r Mwmbwls ond mae'r wlad yng ngorllewin Affrica wedi anrhydeddu'r actores fyd-enwog o ochrau Abertawe, Catherine Zeta-Jones, ar eu stampiau.

Elvis

image copyrightGwasg Carreg Gwalch

Does yna ddim syndod bod Elvis ar stamp yn yr Unol Daleithiau... ond pam ei gynnwys mewn llyfr am gysylltiadau gyda Chymru?

"Pwy feddylia bod Elvis o dras Cymreig?!" meddai Twm Elias. "Mae'r cwbl yn yr enw - Elvis Presley. Y Preselau ydi Presley ac roedd ei deulu yn dod o Benrhyn Gŵyr mae'n debyg, ac wedi mynd i America.

"Ac mae Elvis yn ryw Ladineiddiad o'r enw gwreiddiol Cymraeg Sant Eilfyw, oedd yn gefnder i Dewi Sant - fo wnaeth fedyddio Dewi Sant ei hun. Ac enw brawd Elvis, fu farw ar enedigaeth, oedd Caron."

Tŷddewi

image copyrightGwasg Carreg Gwalch

Mae dinas Santiago de Compestela wedi bod yn gyrchfan i bererinion ers canrifoedd. Ar y stamp yma sy'n dathlu blwyddyn sanctaidd Año Santo Compostelano, mae llun cyrchfan arall i bererinion yng Nghymru.

Anturiaethwyr cynnar

image copyrightGwasg Carreg Gwalch

Yn nyddiau cynnar yr Unol Daleithiau, fe groesodd nifer fawr o anturiaethwyr gwyn ar draws Gogledd America.

Roedd sawl un o dras Cymreig, ac mae'r stampiau yma yn coffáu Meriwether Lewis, wnaeth gwblhau'r 'Daith Fawr' gyda William Clark; John Wesley Powell, ddilynodd yr afon Colorado drwy'r Ceunant Mawr yn 1869; a David Thompson, wnaeth fapio rhannau helaeth o Ganada.

Apollo 17

image copyrightGwasg Carreg Gwalch

Anturiaethwyr cyfoes sy'n cael eu clodfori yn y stampiau yma - gofodwyr.

Yn eu plith mae 'Ron' Ellwin (Elwyn) Evans, o Seattle. Yn 1972 fo oedd peilot Apollo 17 ac roedd yn ddisgynnydd i Abner Evans (1726-1786) a ymfudodd o Sir Gaerfyrddin i Pennsylvania.

Cardigan Bay

image copyrightGwasg Carreg Gwalch

Nage, nid y lleoliad hudolus yng Ngheredigion - ond ceffyl o'r un enw.

"Pwy feddylia bod ceffyl rasio o Seland Newydd o'r enw Cardigan Bay?," meddai Twm Elias. "A Colwyn Bay oedd enw ei fam o!

"Fe enillodd y ceffyl drwy Seland Newydd ac Awstralia yn ryfeddol ar ddechrau'r 1960au, ac yn 1964 aeth drosodd i America ac roedd yn llwyddiannus, a'r cynta' i ennill miliwn o ddoleri.

"Aeth y ceffyl ar yr Ed Sullivan Show a phan aeth yn ôl i Seland Newydd roedd yn arwr."

Cymaint o arwr fe'i rhoddwyd ar stamp yn 1968.

Hefyd o ddiddordeb:

Pynciau Cysylltiedig