Gwrthod derbyn cyfrifoldeb am lifogydd Sgiwen yn 'warth'

Published
image copyrightHeddlu De Cymru
image captionSgiwen o'r awyr wedi'r llifogydd

Ar ôl cwymp siafft lofaol wnaeth achosi llifogydd, mae'n "warthus" bod yr Awdurdod Glo'n gwrthod derbyn cyfrifoldeb am y difrod i eiddo, meddai pobl wnaeth orfod gadael eu cartrefi.

Mae nifer o'r preswylwyr wedi cael gwybod y gall gymryd naw mis cyn bydd modd dychwelyd i'w cartrefi yn Sgiwen, yng Nghastell-nedd Port Talbot, ond mae rhai teuluoedd wedi cael rhybudd efallai na fydd modd dychwelyd o gwbl.

Dywed yr awdurdod nad yw'r cyfrifoldeb i adfer siafftiau glofaol a datrys problemau dŵr tanddaearol yn cynnwys bod yn atebol mewn cysylltiad â llifogydd.

Mae'n bwriadu rhoi "hyd at £500 o ddeunydd a maint rhesymol o lafur" at adfer pob eiddo, ond mae'r AS lleol, Stephen Kinnock, yn galw ar y corff i "wneud y peth cywir yn foesol".

Dywed preswylwyr y bydd pob un ohonyn nhw ar eu colled, hyd yn oed petaen nhw ag yswiriant, gan nad yw polisïau'n cynnwys gerddi, tramwyfeydd ac ochrau allanol tai.

Bywydau 'wedi'u distrywio'

Mae'r trigolion yn ofidus ac yn grac, medd Wayne Birch, sy'n byw ym Mharc Goshen.

"Rwy'n meddwl 'mod i'n siarad ar ran pawb yn y stryd a phawb gafodd llifogydd yn Sgiwen, bod ni gyd yn meddwl bod e'n hollol warthus," meddai.

"Rwy'n ffodus bod gen i yswiriant, ond mae yna lawer heb yswiriant - mae hyn wedi distrywio'u bywydau."

"Gawson i wybod neithiwr mai 10 mlynedd yn ôl oedd y tro diwethaf i'r lofa yma gael ei harchwilio, sy'n hollol warthus... ry'n ni'n teimlo bod yr Awdurdod Glo'n gyfrifol am hyn."

image captionBu'n rhaid i griwiau tân helpu symud tua 80 o bobl o'u cartrefi

Mae'n dweud bod lefelau dŵr o amgylch ei dŷ'n codi eto wrth i laid o'r llifogydd flocio'r draeniau, a bod trigolion yn poeni y gall ddigwydd eto wedi'r glaw trwm diweddar.

"Y peth olaf ry'n ni mo'yn nawr yw llifogydd eto, ry'n ni jyst mo'yn mynd adre," meddai.

"Ry'n ni wedi cael gwybod bydd hi'n wyth, naw mis... unrhyw gam arall yn ôl ry'n ni'n edrych ar 2022 a ry'n ni mo'n bod adre erbyn Nadolig."

'Dyw pobl ddim mo'yn gwneud elw'

Mae datganiad yr Awdurdod Glo i wrthod derbyn cyfrifoldeb wedi achosi dicter a rhwystredigaeth ymhlith trigolion, medd y cynghorydd lleol, Mike Harvey.

Roedd rhai, meddai, wedi canslo yswiriant eu cerbydau dros dro a pheidio'u defnyddio oherwydd y pandemig, dim ond i'r llifogydd eu dinistrio.

"Mae gerddi wedi'u dinistrio, pobl wedi colli'u cerbydau a dydyn nhw heb gael iawndal am golledion di-yswiriant. Dyw pobl ddim mo'yn gwneud elw o hyn... ond gwneud yn iawn am yr hyn mae'n mynd i gostio iddyn nhw.

"Mae'n hollol wrong, mae'n anfoesol i beidio rhoi iawndal i'r bobl sydd wedi'u heffeithio.

"Mae sawl eiddo heb yswiriant, mae gyda nhw gost popeth yn y tŷ o boptai, rhewgelloedd, carpedi..."

'Abswrd'

Mae AS Llafur Aberafan, Stephen Kinnock wedi codi'r mater yn Nhŷ'r Cyffredin ac ysgrifennu at Lywodraeth y DU yn gofyn am ddatrysiad "synnwyr cyffredin".

Mae'n dweud nad yw'n deall rhesymeg yr Awdurdod Glo "nad ydyn nhw'n gyfrifol am ddŵr uwch ben y ddaear".

image copyrightGetty Images
image captionRhaid "gwneud y peth cywir", medd Stephen Kinnock

Mae'n dadlau fod hynny'n "abswrd gan mai'r rheswm y ffrwydrodd y dŵr i'r wyneb yw am iddo gronni mewn siafftiau sy'n gyfrifoldeb yr Awdurdod Glo".

"Rhaid gosod y ddadl foesol, y ddadl synnwyr cyffredin... Yn hytrach na dadleuon deddfol, mae hwn yn gwestiwn o wneud y peth cywir a chael cyfiawnder i drigolion y mae'r digwyddiad ofnadwy yma wedi dinistrio'u bywydau."

'Gwneud popeth gallwn ni'

Mae'r Awdurdod Glo wedi dweud bod angen codi system rheoli dŵr yn ddwfn dan ddaear i ddargyfeirio dŵr, a bydd y gwaith yn cymryd o leiaf chwe mis.

Dywedodd prif weithredwr yr awdurdod, Lisa Pinney: "Er nad yn atebol am y llifogydd, rydym yn cydnabod effeithiau'r digwyddiad ar y gymuned ac rydym yn gwneud popeth gallwn ni i roi help a chefnogaeth ymarferol.

"Rydym wedi codi ffordd dros dro i Barc Goshen, sy'n galluogi mwyafrif y teuluoedd i fynd i'w cartrefi i fyw, neu symud ymlaen gyda gwaith adfer... Byddwn nawr yn dechrau gwaith adfer parhaol i drwsio'r siafft a chodi datrysiad parhaol o ran dŵr y lofa.

"Mae gwaith glanhau'n mynd rhagddo'n dda, ac rydym wedi darparu gwasanaethau ychwanegol, fel clirio a glanhau draeniau, ar gais trigolion. Unwaith y bydd hwnnw ar ben, byddwn yn dechrau gwaith i gefnogi adfer gerddi."

Straeon perthnasol