Y ‘cyffur’ o fod yng nghanol cyffro urddo'r Arlywydd

Published
image copyrightAled Huw
image captionAled Huw o flaen y Tŷ Gwyn

Mae Aled Huw wedi bod yn gohebu ar etholiadau arlywyddol Unol Daleithiau America ers chwarter canrif, pan aeth draw yno gyntaf i adrodd ar etholiad Bill Clinton v Bob Dole i BBC Cymru nôl yn 1996.

Wrth gwrs, ni chafodd deithio ar draws yr Iwerydd i ddarlledu ar gynnwrf etholiad Joe Biden yn erbyn Donald Trump fis Tachwedd y llynedd oherwydd COVID-19, a bydd hefyd yn methu gweld seremoni Urddo'r Arlywydd newydd ar 20 Ionawr.

Bu'n hel atgofion gyda John Hardy ar gyfer rhifyn arbennig o Cofio ar BBC Radio Cymru.

Mae e wedi bod yn rhyfedd iawn. Y tro cynta' mewn chwarter canrif i fi beidio bod yna, naill ai ar gyfer y ras arlywyddol neu'r urddo neu'r ymgyrch neu'r paratoi, neu unrhyw ddigwyddiad... ac mae e wedi bod, yn broffesiynol, yn rhwystredig.

Mae rhywun yn deall y amgylchiadau, y peryglon ac yn y blaen, ond mae 'na rywbeth bach yna i, mae'n rhaid i fi gyfadde, pan o'n i'n gwylio'r canlyniadau'r noson yna, rhyw fath o gyffur nad oedd yna.

image captionAled yn gohebu ar ei etholiad gyntaf yn 1996

Yr etholiad gyntaf yn 1996

Detroit: fan'na es i gynta adeg y ras arlywyddol gynta', a chael cyfle i ffilmio gyda dynion tân dinas Detroit.

Roedd 30 Hydref, ar drothwy'r etholiad, yn cael ei adnabod fel The Devil's Night, oherwydd roedd 'na gymaint o broblemau cymdeithasol-economaidd yn ninas Detroit, roedd pobl yn cynnau tanau yn fwriadol er mwyn dangos eu rhwystredigaeth. Ac o'dd hi wedi cyrraedd pwynt arswydus - 800 o danau yn cael eu cynnal ar y noson yna.

Fe ges i fynd gyda'r criw yma. Dwi'n 6 troedfedd 3 modfedd yn nhraed fy sannau, ac roedd pob un o'r dynion tân yna yn teyrnasu drosta i - ond fe ges i'r fath groeso ganddyn nhw, cael mynd yn y tryc anferth 'ma, ganol noson dywyll, peryglus, a chael y fath groeso, o'n i bron â bod yn teimlo fel un o'r tîm ar ôl bod yna rhyw chwarter awr.

Cynnwrf etholiad Bush v Gore

Roedd ras 2000 yn un hynod ryfeddol; y canlyniad agosa' yn hanes etholiadau modern America, yn dod lawr i 537 o bleidleisiau - 0.009% o'r bleidlais genedlaethol. Bush yn ennill yn y pendraw o 271 o bleidleisiau'r coleg etholiadol.

Ond er bod yr etholiad yn wythnos gynta' lawn mis Tachwedd, fel ag y mae hi bob tro, roedd rhaid mynd i'r Goruchaf Lys yn y pen draw ar 13 Rhagfyr i gael y canlyniad. Y penderfyniad yn y diwedd yn un gwleidyddol, sensitif, 'nath rannu America, greodd chwerwder a gymrodd flynydde i ad-uno'r wlad.

image copyrightGetty Images
image captionAchosodd y ffurflenni pleidleisio lawer o drafferth yn etholiad Bush v Gore yn 2000

Dwi'n cofio mynd nôl a mlaen bron â bod fel io-io yn ystod y cyfnod yna, oherwydd o'n i wedi treulio amser yna ar ddechrau'r ras, yna yn yr wythnosau ola'. Ac wedyn dod adre a mynd nôl ddwywaith... dair os dwi'n cofio'n iawn ar gyfer pob cam a naid o'r cecru 'na.

Mae rhywun yn cofio delweddau o'r hanging chads, y pregnant chads, wrth iddyn nhw geisio cyfri'r pleidleisiau unigol papur yna mewn rhannau o Florida.

Y gobaith yn dilyn ethol Obama

Dwi'n hoff iawn o'r dywediad 'Rosa Parks sat so Martin Luther King walked, Obama's running so we can all fly'. O'dd y teimlad yna o Barack Obama yn cael ei ddewis fel yr eicon newydd o obaith yma.

image copyrightAled Huw
image captionAled ar gamera, gyda chanolbwynt yr etholiadau - y Tŷ Gwyn - i'w weld yn y cefndir

Dwi'n cofio ar ôl darlledu, mynd i lawr i ardal y Tŷ Gwyn - sy'n gallu bod yn ardal digon peryglus, di-groeso yn oriau'r nos - ac roedd 'na garnifal ar y strydoedd, a cofio gweld pobl yn cofleidio, yn eu dagrau, jest yn sefyll yn dawel yn ystyried y foment yna.

Dwi'n meddwl o'r chwech dwi 'di treulio cyfnod yn America yn gohebu arnyn nhw, dyna ras fydda i'n cofio oherwydd emosiwn ac arwyddocâd y foment.

Urddo Biden yn ddiwedd cyfnod cythryblus?

Diwrnod o garnifal gwleidyddol yw'r Urddo fel arfer yn Washington. Pob gwesty a bwyty'n llawn, a phobl yn tyrru i DC o bob cwr o'r wlad a'r byd i ymfalchïo yng ngwerthoedd y genedl.

Rhyddid, cydraddoldeb, annibyniaeth.

Ddim eleni. Newidiodd y cyfan wedi'r hyn ddigwyddodd ar Capitol Hill ar b'nawn Mercher 6 Ionawr.

image copyrightAled Huw
image captionAled ger adeilad y Capitol yn 2016, lle bu helynt yn ddiweddar gan rai o gefnogwyr yr Arlywydd Trump

Fe brofodd y sefydliad sawl ymosodiad dros 300 mlynedd, ond roedd hwn yn wahanol. Adain o gyfundrefn lywodraethu'r wlad yn troi ar un arall. Coup bwriadol, golygfeydd ddylai berthyn i wladwriaethau sy'n methu.

'Gwneud America'n fawr eto' fu mantra Donald Trump. Drwy gymell gwrthryfel ar Capitol Hill, fe'i bychanwyd hi yn llygaid y byd. Caiff yntau le'n y llyfrau hanes, fel yr unig Arlywydd i'w uchel-gyhuddo ddwywaith.

Dwy filltir bleserus ar droed yw hi rhwng cofeb Lincoln, heibio i fonolith Washington a'r Tŷ Gwyn i gartre'r llywodraeth ffederal.

Dwy filltir gyfarwydd sy'n fyw o hanes, fydd y tro hwn tu hwnt i gyrraedd pawb, wrth i DC droi'n gaer filwrol, dan warchae'r lluoedd diogelwch.

Yno yng nghysgod y gromen farmor y bydd yr Arlywydd newydd yn tyngu llw.

Yn 78 oed, yr hyna' erioed, mae Joe Biden yn etifeddu llanast, pandemig ac America ranedig. Yn Babydd ffyddlon, fe fydd yn siŵr o gloi gyda'r geiriau "So help me God".

Hefyd o ddiddordeb:

Pynciau Cysylltiedig