Lle oeddwn i: Angharad Mair a 30 mlynedd o Heno

Ym mis Medi 1990, cychwynnodd rhaglen gylchgrawn newydd Heno ar S4C. Roedd Angharad Mair yn cyflwyno ar y noson gyntaf. Bellach mae'n olygydd y gyfres ac yn dal i gyflwyno'n wythnosol.

Wrth i'r gyfres ddathlu 30 mlynedd, mae rhaglenni arbennig, Heno Aur, yn cael eu darlledu ar S4C yn dangos clipiau archif dros y blynyddoedd.

Yma, mae Angharad Mair yn cofio'r noson gyntaf honno yn cyflwyno gyda Siân Thomas, Iestyn Garlick a Glynog Davies, ac yn trafod sut mae'r gyfres wedi esblygu dros y tri degawd diwethaf:


O'n i newydd adael cyflwyno rhaglen Newyddion y BBC a daeth y cyfle i gyflwyno Heno, oedd yn rhaglen gylchgrawn fyw. Roedd hyn yn newydd iawn ar y pryd, roedd hi'n torri tir newydd.

O'n i'n lwcus achos roedd y cwmni yn chwilio am gyflwynwyr o'r gorllewin yn fwy na dim - ac felly ro'n i, Siân a Glynog yn ffitio i'r dim.

Ethos y rhaglen oedd denu gwylwyr oedd ddim fel arfer yn gwylio S4C, yn enwedig yn ardal Abertawe a'r cymoedd, ardal gyda nifer fawr o siaradwyr Cymraeg.

Roedd y noson gyntaf honno yn gyffrous. Dwi'n cofio roedd y pedwar ohonon ni yn cyflwyno ac o'n ni i gyd yn nerfus iawn ond roedd lot o gyffro yn y stiwdio.

Roedden ni'n darlledu o ganol dinas Abertawe, a dwi'n cofio ein bod ni wedi dweud hynny yn y rhaglen gyntaf honno, roedd hynny'n bwysig. Roedd y Brodyr Gregory yn canu ac roedd Ieuan y garddwr yna o'r cychwyn un hefyd.

Iestyn Garlick, Angharad Mair a Siân Thomas
Image caption Iestyn Garlick, Angharad Mair a Siân Thomas oedd y cyflwynwyr yn y stiwdio, gyda Glynog Davies yn teithio Cymru

'Cyfnod hapus iawn'

Roeddwn i a Siân Thomas yn byw rownd y gornel i'n gilydd yng Nghaerdydd. Roedd Siân wedi bod yn gweithio fel cyflwynydd ar S4C a fi ar Newyddion, a'n llwybrau heb groesi rhyw lawer. Ond o hynny 'mlaen fe ddaethon ni'n ffrindiau da.

Roedd yn gyfnod cyn gŵr a phlant i fi, ac roedd y lle gwaith yn lle cartrefol iawn a'r criw cyfan yn cymysgu yn broffesiynol ac yn gymdeithasol. Roedd yn gyfnod hapus iawn yn fy mywyd.

Y newid mwya' i'r rhaglen rhwng y dechre a nawr yw mai dim ond pedair sianel oedd bryd hynny. Hefyd, yn y dechrau roedd hi'n benderfyniad, o safbwynt iaith y rhaglen, os oedd gair Cymraeg yn anodd, o'n ni'n defnyddio yr un Saesneg.

Roedd llawer o westeion yn dod i mewn oedd ddim yn siarad Cymraeg, dwi'n cofio gwleidyddion fel John Redwood, Peter Hain, hefyd Arthur Scargill ac Esther Rantzen. Ond mae hynna wedi newid bellach.

Angharad Mair a Iestyn y garddwr Image copyright S4C
Image caption Mae Ieuan wedi bod yn rhoi tips garddio i wylwyr Heno ers 30 mlynedd

Papur bro cenedlaethol

Mae'r rhaglen wedi esblygu dros y blynyddoedd, wrth i ddarlledu esblygu, ac erbyn hyn mae nifer yn dweud bod Heno fel papur bro cenedlaethol yn rhoi llais i elusennau a chymdeithasau, rhoi llwyfan i gantorion ac i unrhyw un yng Nghymru sy'n gwneud rhywbeth. Dyna ein rheswm ni dros fod, sy'n wahanol (i'r rheswm) dros greu Heno yn y lle cyntaf.

Roedd 'shoulder pads' yn ffasiynol iawn yn y 1990au... Image copyright S4C
Image caption Roedd 'shoulder pads' yn ffasiynol iawn yn yr 1990au...

Wrth fynd nôl trwy hen raglenni, mae edrych ar sut oedd y ffasiwn bryd hynny mor rhyfedd. Roedd Siân a fi'n gwisgo lot o siacedi a siwmperi gyda shoulder pads a sgide fflat.

Dwi'n meddwl mai dylanwad y Dywysoges Diana oedd hynny ar ffasiwn y pryd, roedd hi wedi gwneud gwisgo sgidiau fflat yn ffasiynol. Dwi wedi cadw dillad Heno i gyd hyd heddiw.

Angharad Mair a Sian Thomas yn nyddiau cynnar Heno Image copyright S4C
Image caption Angharad Mair a Siân Thomas yn nyddiau cynnar Heno

Y gwylwyr yw popeth, mae'r cyswllt yna yn hollbwysig, ac yn ystod y cyfnod yma o'r coronafeirws, mae hynny wedi digwydd fwy, gan fod pobl yn methu gweld ei gilydd, ac yn anfon cyfarchion trwy'r rhaglen.

Mae Heno yn llwyddo i wneud eitemau lleol o ddiddordeb cenedlaethol, a dwi'n credu bod rhaglen fel Heno ond yn gweithio mewn gwlad fach fel Cymru, oherwydd mae gyda ni gyd, o wahanol ardaloedd, ddiddordeb yn ein gilydd.

Hefyd o ddiddordeb:

Pynciau Cysylltiedig