Y Gymraes blannodd dros 2,000 o goed heb i neb sylwi

Image copyright Michael Holly
Image caption Bu Sioned Jones yn plannu coed mewn dwy goedwig ger ei chartref

Am 20 mlynedd bu Cymraes yn torri coed pin ar dir cwmni coedwigaeth a phlannu rhai cynhenid yn eu lle - heb i neb wybod. Wrth i achos llys yn ei herbyn ddod i ben, mae hi'n dweud bod ganddi ddyletswydd i achub ecosystemau sy'n diflannu.

line

Roedd Sioned Jones yn arfer mwynhau cerdded o gwmpas y dyffrynnoedd a'r bryniau ger ei chartref yn Iwerddon.

Roedd hi'n adnabod y byd natur yn dda ac yn hoffi chwilota am blanhigion gellid eu bwyta. Ond yn 1995 fe ddechreuodd ei chynefin newid ar ôl i gwmni coedwigaeth brynu darnau anferth o dir i blannu coed pin.

"Fyddwn i'n arfer cerdded ardaloedd hyfryd oedd yn llawn blodau gwyllt, gloÿnnod byw a gwyfynod, madfallod a llyffantod," meddai o'i chartref yn ardal Bantry, ger Corc.

"Ond roeddwn i'n gweld mwy a mwy o goed sbriws yn cael eu plannu, ac yn gweld beth oedd yn digwydd. Roedd y coed yn tyfu yn dal iawn a'r canghennau yn tyfu tuag allan, ac yn plethu i'w gilydd.

"Roedd y goedwig wedyn yn dywyll heb unrhyw olau yn mynd drwy'r canghennau felly roedd popeth oddi tanodd yn marw, a'r holl bryfaid, planhigion a byd natur yn mynd."

Ty Sioned Jones Image copyright Sioned Jones
Image caption Fe symudodd Sioned Jones i'w thŷ yn Iwerddon yn 1987

Penderfynodd Sioned wneud rhywbeth am y peth. Fe ddechreuodd gynllun dirgel wnaeth barhau am 20 mlynedd.

Pan oedd coed newydd yn cael eu plannu roedd hi'n eu tynnu allan gyda'i dwylo a phlannu rhai cynhenid yn eu lle. Wrth i'r goedwig aeddfedu fe ddechreuodd eu torri gyda lli llaw, cyn symud ymlaen i beiriant mwy pwerus.

Meddai Sioned, gafodd ei magu yn Llansantffraid a de Lloegr, cyn symud yn ôl i Gymru am gyfnod ac yna setlo yn Iwerddon yn 1987: "Yn y diwedd roedd rhai o'r coed wedi tyfu yn rhy fawr felly wnes i ddechrau defnyddio lli cadwyn - ac alla i ddim bod yn ddirgel efo lli cadwyn."

Coedwig Image copyright Sioned Jones
Image caption Bu Sioned Jones yn torri coed pinwydd a'u cyfnewid gyda rhai collddail am 20 mlynedd

Cafodd ei dal yn 2011 a'i rhybuddio i stopio, ond dechreuodd eto o fewn dim.

"Bob awr neu ddwy oedd gen i yn sbâr, bob nos cyn iddi nosi, fyddwn i yn ôl yno yn torri."

Yn ddiweddar cafodd ei dal eto a'r tro yma ei herlid yn y llys. Mae hi'n amcangyfrif ei bod wedi plannu ymhell dros 2,000 o goed cynhenid mewn dwy goedwig.

Ddiwedd Chwefror eleni, cafodd ei chanfod yn euog o ddwyn coed gwerth €500, ond tydi hi ddim yn edifar.

Mae'r grŵp protest Extinction Rebellion yn Iwerddon wedi defnyddio ei hachos i godi ymwybyddiaeth o sut mae coedydd pin yn gallu newid ecosystemau.

Coedwig Image copyright Sioned Jones
Image caption Rhai o'r coed wnaeth Sioned Jones eu torri - a'u plannu

Dywed Coillte, cwmni'r wladwriaeth sydd berchen ar y coedwigoedd, eu bod yn cadw 90,000 hectar o dir i goed cynhenid.

Yn dilyn y sylw yn y wasg i'w hachos, mae Sioned Jones nawr yn gobeithio cyd-weithio gyda'r cwmni er mwyn rheoli un o'u coedlannau - y rhai mae hi wedi eu plannu.

"Dim ond tua 20 acer fyddwn i angen, fyddai hynny'n fy nghadw i fynd am weddill fy mywyd.

"Mae coed sbriws yn tyfu'n gyflym ac mae'r cwmnïau yn cael grantiau i greu planhigfeydd enfawr - felly maen nhw'n gwneud synnwyr yn economaidd. Ond mae mwy i fywyd nag arian.

"Mae'n ddyletswydd arna i amddiffyn bioamrywiaeth a natur - mae'n gyfrifoldeb arnom ni."

Hefyd o ddiddordeb:

Pynciau Cysylltiedig