Lluniau: Oes aur chwareli'r gogledd

Daeth y newyddion heddiw fod Llywodraeth y DU wedi enwebu ardaloedd llechi Gwynedd i fod yn Safle Treftadaeth y Byd UNESCO.

Dyma'r unig enwebiad gan y Deyrnas Unedig eleni, ac os bydd yn llwyddiannus, dyma fydd pedwerydd safle UNESCO Cymru, ynghyd â Thraphont Pontcysyllte, Tirwedd Ddiwydiannol Blaenafon a Chestyll Edward y Cyntaf.

Yr ardaloedd penodol sydd wedi eu cynnwys yn yr enwebiad yw:

  • Chwarel Lechi Penrhyn, tref Bethesda, a Dyffryn Ogwen i Borth Penrhyn;
  • Tirwedd Chwarel Lechi Dinorwig;
  • Tirwedd Chwareli Llechi Dyffryn Nantlle;
  • Chwareli Llechi Gorseddau a Prince of Wales, Rheilffyrdd a Melin;
  • Ffestiniog: ei Cheudyllau a Chwareli Llechi, 'prifddinas llechi' a'r rheilffordd i Borthmadog;
  • Chwarel Lechi Bryneglwys, pentref Abergynolwyn a Rheilffordd Talyllyn.

Mae'r llyfr Welsh Slate: Archaeology and History of an Industry gan David Gwyn, archeolegydd diwydiannol o Benygroes, yn olrhain hanes rhai o'r chwareli a'u cymunedau. Yn y gyfrol mae yna luniau trawiadol o'r amodau gwaith yn y chwareli, a gafodd eu cyhoeddi gan Gomisiwn Brenhinol Henebion Cymru.

Dyma flas o rai o'r lluniau o'r gweithwyr a'r tirwedd:

Naddwr llechi yn Chwarel y Penrhyn Image copyright Hawlfraint y Goron: CBHC
Image caption Naddwr llechi yn Chwarel y Penrhyn
Chwarelwyr Dorothea Image copyright HAWLFRAINT Y goron: CBHC
Image caption Chwarelwyr Dorothea, Dyffryn Nantlle
Pwyllgor chwarelwyr y Penrhyn: arweinydd yr undeb, W. J. Parry (chwith), yn wynebu'r Arglwydd Penrhyn (dde) Image copyright Hawlfraint y Goron: CBHC
Image caption Pwyllgor chwarelwyr y Penrhyn: arweinydd yr undeb, W. J. Parry (chwith), yn wynebu'r Arglwydd Penrhyn (dde)
Melin llawr 5 yn chwarel Llechwedd Image copyright © Hawlfraint y Goron: CBHC
Image caption Melin llawr 5 yn chwarel Llechwedd
William John Parry yn arwain ymwelwyr enwog o'r mudiad llafur o amgylch chwarel gydweithredol Pant Dreiniog a'i chyfarpar newydd Image copyright Hawlfraint y Goron: CBHC
Image caption W. J. Parry yn arwain ymwelwyr enwog o'r mudiad llafur o amgylch chwarel gydweithredol Pant Dreiniog a'i chyfarpar newydd
Melin slabiau Ynys y Pandy gyda chwarel Gorsedda yn y cefndir Image copyright Hawlfraint y Goron: CBHC
Image caption Melin slabiau Ynys y Pandy gyda chwarel Gorsedda yn y cefndir
Barics y Dre' Newydd yn chwarel Dinorwig Image copyright Hawlfraint y Goron: CBHC
Image caption Barics y Dre' Newydd yn chwarel Dinorwig
Chwareli Ffestiniog Image copyright Hawfraint y Goron: CBHC
Image caption Chwareli Ffestiniog
Llun o'r awyr o dirwedd Nantlle Image copyright Hawlfraint y Goron: CBHC
Image caption Chwareli Dyffryn Nantlle
Cei Llechi Caernarfon Image copyright Hawlfraint y Goron: CBHC
Image caption Cafodd y llechi eu cludo i farchnadoedd ar hyd a lled y byd o Gei Caernarfon

Cafodd y lluniau yma eu cyhoeddi gan Cymru Fyw yn wreiddiol mewn erthygl ym mis Mai 2015.

Hefyd o ddiddordeb:

Pynciau Cysylltiedig