Pobl ‘gwirion’ ar fai am y frech goch yn dychwelyd

Er fod y frech goch (measles) wedi cael ei waredu o'r Deyrnas Unedig yn swyddogol gan Sefydliad Iechyd y Byd yn 2016, mae'r sefydliad wedi cyhoeddi ei fod yn ei ôl, gyda mwy na 230 o achosion yn y DU yn chwarter cyntaf 2019.

Un o'r prif resymau am hyn yw fod pobl yn penderfynu peidio â brechu eu plant yn erbyn yr afiechyd, er fod y brechiad wedi bod ar gael ers 1968. Cyn hynny, roedd tua 2.6m o bobl ar draws y byd yn marw o'r frech bob blwyddyn.

Mae Dr Tudor Jones yn gyn-feddyg teulu yng Nghricieth, lle bu'n gwasanaethu'r gymuned am dros 30 mlynedd.

Yma, mae'n trafod sut beth oedd y frech goch cyn i'r brechiad gael ei ddatblygu, a pha mor hanfodol bwysig yw hi fod pobl yn cael eu brechu rhag salwch difrifol.

E Tudor Jones Image copyright E Tudor Jones

Rhyw afiechyd arferol oedd y frech goch. Roedd pawb yn awyddus iawn i'w plant ei gael o mor ifanc â phosib.

Ond roedd o'n afiechyd difrifol am y rheswm fod yna broblemau yn codi oddi wrtho fo.

Felly roedd gofyn i'r GP fod yn ofalus iawn o'r claf am gyfnod o tua tair wythnos. O'ddan ni'n mynd adra at y plentyn a chadw golwg arno fo yn ofalus am o leia' pythefnos - galwad bob rhyw dri diwrnod.

Do'dd 'na ddim meddyginiaeth iddo fo o gwbl, dim ond disgwyl i'r haint basio heibio - dyna'r unig beth oedd bosib gwneud.

Os oedd 'na broblemau'n codi, fel bronchitis, o'dd posib rhoi antibiotics wrth gwrs, ond doedd hynny ddim yn arferol. Y peryg mawr oedd encephalitis oedd yn effeithio ar lygaid plant.

Roeddech chi'n edrych a chwilio am broblemau yn codi oddi wrth yr afiechyd, a thrio rhagweld beth oedd am ddigwydd, a'i stopio fo rhag digwydd, os yn bosib.

Brechiad yn drawsnewidiol

Pan ddaeth y brechiad, 'nath hyn drawsnewid y sefyllfa. Roedd o'n ollyngdod mawr i bob GP, achos doedd y problemau mawr ddim yn digwydd wedyn.

Camgymeriad o'r math gwaetha' ydi peidio brechu - 'sgen i ddim amser efo pobl sy'n penderfynu peidio.

MMR Image copyright NurPhoto
Image caption Ar ôl dau frechiad MMR, mae plant yn ddiogel rhag y frech goch, clwy'r pennau (mumps) a rwbela

'Dan ni'n mynd i sefyllfa lle 'dan ni'n meddwl ei fod o wedi mynd, ond dydi o ddim wedi mynd. Mewn cell bach mae o, yn disgwyl dod yn amlwg eto, ac mi ddaw yn ôl yn broblem fawr os na fydd pobl yn brechu.

Petaen ni'n peidio brechu yn erbyn llawer o afiechydon, y peryg ydi y 'da'n nhw'n ôl. Polio, er enghraifft - dyna i chi afiechyd ofnadwy.

Dim ond un achos o acute polio welis i erioed, â hynny pan o'n i'n y fyddin yn Affrica. Ddes i ar draws merch ifanc efo dau o blant, a hithau'n cael polio, ac mi gollodd ddefnydd ar ei dwy goes.

Roedd polio'n ofnadwy, a'r frech wen (smallpox) yn frawychus o ddifrifol hefyd. Ond maen nhw tu ôl i ni erbyn hyn, am fod pobl yn brechu.

Gwybod yn well na'r meddyg...?

Felly rŵan, mae angen mynd i ymdrech eto i gael gwared ar y frech goch am nad ydi pobl yn gwneud fel y dylia nhw ac fel mae'n nhw'n cael eu cynghori i wneud, a mae o'n creu mwy a mwy o broblemau.

Efo'r we rŵan, mae pobl yn medru gwneud dipyn bach o waith ymchwil, arwynebol, a meddwl 'dwi'n gwybod yn well na'r meddyg'. Gwirion.

Maen nhw ofn y brechiadau 'ma, a be' ddylia nhw fod ydi diolchgar ei fod o ar gael.

Dim ond gobeithio fod pobl ddigon call i wrando rŵan.

Hefyd o ddiddordeb:

Pynciau Cysylltiedig