Dau begwn o'r byd rygbi

Ken a Paul olaf

Mae'r ddau o Gaerfyrddin, yn aelodau o'r un clwb rygbi ac yn chwarae safle'r bachwr. Ond tra bod un yn paratoi i chwarae o flaen torf o 74,500 mae'r llall yn ffodus o gael 250 o gefnogwyr. Dyma brofiad dau chwaraewr sy'n bodoli ar begynau gwahanol iawn yn y byd rygbi.


Bore Llun, ac mae tîm Cymru'n cyfarfod yn eu canolfan hyfforddi ym Mro Morgannwg.

Mae'n 7.30 ac wythnos brysur o'u blaenau yn paratoi at y gêm fawr yn erbyn Lloegr ym Mhencampwriaeth y Chwe Gwlad.

Nid sgrymio a thactegau sy'n eu hwynebu nhw gyntaf, ond y glorian.

"Ni'n gweld beth yw'n pwysau ni bob bore, a faint o gwsg 'da ni'n cael, a sut oedd y cwsg," meddai Ken Owens.

"Wedyn ni'n gwneud gwaith sgrinio gyda'r physio i weld sut ma'r cyhyrau, sut ma'r corff yn symud a gwneud pethau gwahanol o ran gwaith stretchio i wneud yn siŵr bod ni'n barod ar gyfer gwaith ymarfer. Unwaith mae hwnna wedi ei wneud, ni'n cael brecwast."

Image copyright GEOFF CADDICK
Image caption Ken Owens yn herio amddiffynwyr Awstralia

Y Scarlet o Gaerfyrddin ydi'r bachwr sydd wedi ennill y mwyaf o gapiau i Gymru erbyn hyn. Roedd hefyd yn rhan o daith Y Llewod i Seland Newydd yn 2017.

Er ei fod wedi hen arfer â'r byd rygbi proffesiynol, mae'n gyfarwydd iawn â'r gêm amatur hefyd.

Fe gychwynnodd ei daith i dop y pyramid rygbi gyda chlwb Carmarthen Athletic ac fel 'aelod am oes' mae'r cysylltiad dal yn gryf.

"Ma' cefnder fi yn gapten ar yr ail dîm, ma' ffrindiau fi gyda'r clwb, a tad fi yw llywydd y clwb felly fi dal yno mor aml â fi'n gallu.

"Ma'n bwysig achos nhw ydi'r bobol sydd 'di roi'r cyfle i fi fod ble y' fi nawr."

Un arall gyda chysylltiad clòs â'r clwb ydi Paul Gravell - bachwr tîm cyntaf Carmarthen Athletic.

Ac fel Ken Owens mae ei ddiwrnod gwaith yntau'n dechrau'n gynnar hefyd.

Image copyright LLUN: Sue Bows
Image caption Paul Gravell yn herio amddiffynwyr Abergwaun

Am chwech y bore mae'n gadael ei gartref yng Nghydweli i deithio awr i'w waith yn Hwlffordd i drwsio ceir - ac fel amatur, rhaid i'r rygbi ddod yn ail i ennill ei fara menyn.

"Mae'n hectic ar ddiwrnod ymarfer. Rwy'n dod i mewn ar ôl gwaith, newid, gweld fy mab am tua hanner awr ac wedyn fyny i ymarfer erbyn saith.

"Rwy' adra wedyn o gwmpas 8.30-9 ac wedyn yn cael rhywbeth i fwyta.

"Roedda ni'n arfer cael bwyd gyda'n gilydd yn y clwb ar ôl ymarfer, ond mae rhai o'r bois yn gweithio'n gynnar yn y bore ac angen mynd adre, felly mae hwnna wedi dod i ben."

Image copyright LLUN: The Vale Resort
Image caption Canolfan hyfforddi tîm rygbi Cymru yn The Vale Resort, Bro Morgannwg

Draw yn y byd rygbi proffesiynol, a'r ffin mor denau rhwng ennill a cholli, mae bwyd yn rhan bwysig o'r paratoi ac arbenigwr maeth yn helpu'r chwaraewyr i fwyta'r pethau iawn.

Ken Owens: "Mae rhai bois angen bwyta lot i gadw pwysau 'mlaen, ond does dim angen i fi wneud felly dwi'n tueddu i beidio bwyta gymaint. Fyddai'n bwyta mwy tua diwedd yr wythnos i gael y calorïau mewn yn barod am y gêm."

Mae gan sgwad Cymru ddwy neu dair sesiwn hyfforddi bob dydd, ac mae'r diwrnod gwaith hefyd yn cynnwys sesiynau codi pwysau, amser yn y siambr rhew, dyletswyddau'r wasg, trafod tactegau gyda'r hyfforddwyr a chadw llygad ar y gwrthwynebwyr.

"Mae geno ni bedwar boi sy'n gweithio llawn amser yn dadansoddi pob tîm ni'n chwarae, ac mae 'na software ar y cyfrifiadur lle ni'n clicio ar un peth a bydd popeth ni mo'yn yn dod lan.

"Ni'n gallu gweld fideos a gwybodaeth am chwaraewyr eraill, gweld sesiynau ymarfer ni - beth bynnag chi mo'yn gweld mae o yno i chi.

"Ni'n gwisgo GPS a heart rate monitors i ymarfer ac felly'n gallu gweld dwyster ymarfer. Ma'r agwedd gwyddonol wedi dod fwy a fwy pwysig."

Ac mae hynny'n wir i raddau yn y gêm amatur hefyd yn ôl Paul Gravell.

"Mae 'na fenyw - mam un o'r bois - mae hi'n tynnu lluniau a fideos yn rhai o'r gemau ac weithiau pan ni'n ymarfer.

"Mae hi'n rhoi nhw ar grŵp Facebook felly bod y bois i gyd yn gallu eu gweld nhw a ni wedi edrych nôl ar rhai gemau ac analysio i weld lle i wella."



Gyda thorf o 74,500 yn llenwi Stadiwm Principality, cynulleidfa enfawr yn gwylio ar y teledu a llygaid barcud y sylwebyddion yn craffu ar bopeth, mae Ken Owens o dan bwysau i berfformio ar y lefel uchaf yn ystod gêm.

Rhwng 100 a 250 fydd yn gwylio Paul Gravell - a dau ohonyn nhw fydd ei fam, a'i fab dwyflwydd oed.

Meddai: "Weithiau rwy'n gweithio ar fore'r gêm - felly ma angen mynd i Hwlffordd, gweithio a dod nôl i gael y bws i'r match.

"Ond rwy'n chwarae'n well weithiau fel yna. Os dwi ddim yn gweithio ac wedi cael bore diog efo'r hogyn bach mae'n cymryd pump i 10 munud i fi ddechrau gweithio'n iawn ar y cae."

Yn y byd proffesiynol, does dim llawer o deithio ar fore'r gêm ond mae nhw'n trafeilio yn gyson.

"Unwaith ti'n camp Cymru ti'n hala rhan fwyaf amser lan yng Nghaerdydd a nôl a mlaen ar ddyddiau bant, ac mae gemau i ffwrdd a theithiau dramor," meddai Ken Owens.

"Pan ni'n chwarae 'da'r Scarlets ni'n teithio bob yn ail wythnos, bant i'r Eidal neu Iwerddon neu Alban neu hyd 'noed De Affrica nawr yn y gynghrair sydd 'da ni."

Ond er gwaetha'r gwahaniaeth, yr un ydi'r gêm yn y bôn - 15 yn erbyn 15 yn ceisio ennill a mwynhau'r byd rygbi.

Ac ar bob lefel o'r gêm, mae'r un traddodiadau yn parhau.

Image copyright LLUN: Sue Bows

"Mae'r clubhouse yn dda, mae un neu ddau o sponsors 'da ni a ni'n mynd fewn ar ôl gêm i gael bwyd mewn lounge wahanol," meddai bachwr Carmarthen Athletic.

"Ni gyd yn mwynhau cael sgwrs a ni'n cael lot o gyn-chwaraewyr yn troi fyny i gefnogi hefyd."

Un ohonyn nhw yw Ken Owens - ond fydd o ddim yno'r dydd Sadwrn yma meddai.

"Mae'r elfen gymdeithasol dal yna, er mai gwaith yw e. Byddwn ni'n cael cinio ar ôl y gêm efo bois Lloegr a chael cwrw ar ôl unrhyw fuddugoliaeth a ma' hynny'n bwysig i fedru ymlacio.

"Mae values y gêm yn eithaf tebyg o ran y gêm amatur, yr ysbryd ma'r gêm i fod i gael ei chwarae ynddo. A ma' hynny'n bwysig ac mae yn yno ar bob lefel o'r gêm."


Lluniau gan: Sue Bows, Undeb Rygbi Cymru a Getty.