Rhaid hybu 'Brand Cymru' wrth farchnata bwyd wedi Brexit

Food is Great
Image caption Fe wnaeth ymgyrch farchnata'n cynnwys Jac yr Undeb godi gwrychyn rhai yn y Sioe Frenhinol llynedd

Rhaid blaenoriaethu'r Ddraig Goch dros Jac yr Undeb ar allforion bwyd a diod o Gymru ar ôl Brexit, yn ôl arweinwyr y diwydiant amaeth.

Rhybuddiodd Hybu Cig Cymru (HCC) y gallai brandio Prydeinig ar gynnyrch fel cig oen ac eidion fod yn anfantais mewn marchnadoedd allweddol.

Mynnodd yr undebau amaeth bod 'na "botensial arbennig i ddatblygu 'Brand Cymru'".

Ond dadlau y dylai'r ddwy faner gael eu defnyddio i farchnata cynnyrch o Gymru i'w lawn botensial dramor mae'r Ceidwadwyr Cymreig.

Dywedodd Llywodraeth Cymru y byddai brandio bwyd Cymru fel cynnyrch cynaliadwy yn hollbwysig wedi Brexit.

Dywedodd Defra y byddai cynnyrch unigryw fel cig oen Cymreig yn cadw ei statws wedi Brexit, ac y byddai modd ychwanegu labeli fel y Ddraig Goch.

Image caption Mae cyrff amaeth a bwyd yn lobïo'n galed ynglŷn â sut y dylai cynnyrch gael ei farchnata ar ôl Brexit

Roedd gwerth allforion bwyd a diod o Gymru dros hanner biliwn o bunnoedd am y tro cyntaf yn 2017 - gyda 77.3% yn mynd i'r Undeb Ewropeaidd.

Mae traean o gig oen Cymru a 97% o gregyn môr yn cael eu hanfon i'r cyfandir neu ymhellach i wledydd fel De Corea drwy gytundebau masnach yr UE.

Ar ôl Brexit, mae Llywodraeth y DU yn bwriadu datblygu polisi masnach annibynnol, gyda chyrff amaeth a bwyd yn lobïo'n galed ynglŷn â sut ddylai eu cynnyrch gael ei farchnata.

Mae cynlluniau ar y gweill hefyd i greu system Brydeinig i warchod enwau bwyd penodol fel cig oen Cymreig, Halen Môn a ham Caerfyrddin - yn lle'r ddynodiaeth presennol y maen nhw wedi'i dderbyn o'r UE.

'Food is Great'

Cododd ffrae yn ystod Sioe Frenhinol Cymru ym mis Gorffennaf ar ôl i weinidogion yn San Steffan noddi'r neuadd fwyd, gan olygu bod y slogan 'Food is Great' a baner jac yr undeb ar arwyddion a deunydd marchnata.

Arweiniodd at drafodaethau rhwng trefnwyr y sioe a Llywodraeth Cymru, gyda'r Gweinidog Amgylchedd Lesley Griffiths yn mynnu nad oedd hi am weld "Jac yr Undeb... ar ein ffenest siop fawr i'r byd".

Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais
Dywedodd Gwyn Howells bod adnabyddiaeth o 'Frand Cymru' ar draws y byd

Dywedodd Gwyn Howells, Prif Weithredwr HCC, fod y brand Prydeinig "ddim yn gryf iawn" mewn marchnadoedd allweddol i ffermwyr Cymru.

"Mae'n rhaid i ni flaenoriaethu'r ddraig goch - mae'n llawer mwy na logo," meddai.

"Mae'n cynrychioli addewid o ble mae'r bwyd wedi dod - tirlun Cymru a'r dulliau traddodiadol o gynhyrchu i'r safonau uchaf - sy'n cynyddu'r pris."

Gan gyfeirio at ymchwil diweddar gan y Bwrdd Datblygu Amaeth a Garddwriaeth (AHDB), fe ddywedodd y byddai gorfodi brandio Prydeinig ar gig coch o Gymru "yn sicr yn anfantais".

Awgrymodd yr arolwg o 4,503 o gwsmeriaid rhyngwladol bod canfyddiad pobl o fwyd Prydeinig yn fwy negyddol na chadarnhaol yn Ffrainc, yr Almaen, Japan, yr Unol Daleithiau a Chanada.

Honnodd Mr Howells bod "y cynnig Cymreig" yn fwy adnabyddus ac "yn derbyn llawer fwy o groeso" yn y marchnadoedd yma.

Er hynny, yn India, China, Saudia Arabia a'r Emiradau Arabeg Unedig - lle'r oedd adborth arolwg AHDB yn fwy cadarnhaol - dywedodd bod 'na le o bosib i ddefnyddio jac yr undeb ar y cyd â'r ddraig goch i geisio sicrhau mynediad i gynhyrchwyr o Gymru i'r marchnadoedd hynny.

Yn ôl cyfarwyddwr NFU Cymru John Mercer mae gan Gymru "stori ffantastig i'w hadrodd", gan annog gweinidogion i ystyried yn ofalus pa frandio fyddai'n apelio at wahanol farchnadoedd.

Ychwanegodd Llywydd Undeb Amaethwyr Cymru Glyn Roberts bod yr undeb wedi dweud wrth Lywodraeth y DU 12 mis yn ôl y byddai "brandio cynnyrch o Gymru gyda jac yr undeb yn cael effaith negyddol yn y mwyafrif o'r marchnadoedd allforio wnaeth AHDB eu hastudio".

'Hybu hunaniaeth'

Dywedodd y cyn-brif weinidog a chyn-weinidog amaeth yn Llywodraeth Cymru, Carwyn Jones, y gallai labelu cig o Gymru â brandio Prydeinig ostwng ei werth a'i bris.

"Mae'n allweddol ein bod ni'n parhau i werthu Cymru i'r byd - ac mae bwyd a diod yn rhan hollbwysig o hynny am ei fod yn hybu hunaniaeth.

"Rhaid i ni beidio â gweld yr hunaniaeth yna yn cael ei lyncu."

Image caption Mynna Carwyn Jones, cyn brif weinidog Llywodraeth Cymru, bod angen "parhau i werthu Cymru i'r byd"

Ond gweld hi'n wahanol mae Andrew RT Davies, llefarydd y Ceidwadwyr Cymreig ar yr amgylchedd a materion gwledig.

Dylai Cymru fod yn "cofleidio'r ddau frand" meddai, gan ddisgrifio sylwadau Ms Griffiths yn dilyn ffrae'r Sioe Frenhinol fel rhai "chwithig".

"Rhaid i ni wrando ar yr arbenigwyr mewn marchnata - mae gennym ni gyfle da iawn i ddefnyddio dau blatfform o ran hybu ein cynnyrch - ddylen ni ddim troi cefn ar un ohonyn nhw.

"Pam na allwn ni farchnata cynnyrch o Gymru i'w lawn botensial - os oes modd ategu jac yr undeb at y ddraig goch yna dyna ddyliwn ni wneud."

'Heriau a chyfleoedd'

Dywedodd Llywodraeth Cymru bod diwydiant bwyd a diod Cymru wedi profi "llwyddiant ysgubol" yn y gorffennol a bod "Brexit yn rhoi heriau a chyfleoedd i'r diwydiant".

Ychwanegodd y llefarydd: "Mae gwaith wedi dechrau i ddatblygu ein brand yn y sector.

"Rydyn ni'n credu y bydd yn flaenoriaeth i frandio bwyd a diod o Gymru fel cynnyrch sydd wir yn gynaliadwy ar ôl Brexit..."

Mae Defra wedi dweud bod cynlluniau wedi eu hamlinellu ar gyfer bwyd a diod wedi Brexit, ac y byddai cynnyrch fel cig oen Cymreig a Halen Môn yn cael yr un statws gwarchodedig.

Dywedodd y llefarydd y "gallai cynhyrchwyr roi labeli ychwanegol, fel y Ddraig Goch, os ydynt yn dewis".

Pynciau Cysylltiedig

Straeon perthnasol