Ethol Mark Drakeford fel arweinydd newydd Llafur Cymru

Mark Drakeford Image copyright Wales News Service

Mae Mark Drakeford wedi cael ei ethol yn arweinydd nesaf y blaid Lafur yng Nghymru.

Mae'n golygu bod Mr Drakeford, sydd ar hyn o bryd yn Ysgrifennydd Cyllid, hefyd yn debygol o olynu Carwyn Jones fel Prif Weinidog Cymru.

Llwyddodd AC Gorllewin Caerdydd i sicrhau 53.9% o'r bleidlais wedi'r ail rownd o gyfri'.

Vaughan Gething ddaeth yn ail yn y bleidlais gydag Eluned Morgan yn drydydd.

Roedd tua 25,000 o aelodau Llafur Cymru yn cael bwrw pleidlais, tra bod gan tua 150,000 o bobl eraill yr hawl i bleidleisio trwy undebau llafur.

Fe gaeodd y bleidlais yn gynharach yn yr wythnos, a'r disgwyl oedd y byddai'r rhan fwyaf yn pleidleisio ar-lein.

Galw am etholiad

Yn ei araith yn dilyn ei fuddugoliaeth dywedodd Mr Drakeford ei fod eisiau i'r blaid Lafur barhau yn nhraddodiad sosialaidd ffigyrau fel Aneurin Bevan, Michael Foot a Rhodri Morgan.

Dywedodd y byddai Llafur Cymru yn gwneud "popeth i sicrhau bod llywodraeth Lafur yn San Steffan" i gydweithio gyda'r llywodraeth Lafur yng Nghaerdydd.

Ychwanegodd fod yr ymgyrch arweinyddol wedi rhoi syniadau newydd i'r blaid am gyfiawnder economaidd, cymdeithasol ac amgylcheddol.

"Rydym yn benderfynol yn ein dyletswydd i sicrhau bod ein dyddiau mwyaf radical o'n blaenau ni," meddai.

Dywedodd y ddiweddarach fod yr ornest arweinyddol wedi bod yn gyfle i "ddod â'r blaid at ei gilydd eto" yn dilyn y "flwyddyn anodd" ers marwolaeth Carl Sargeant.

"Dyna'r dasg sydd wedi ei rhoi i mi ac rwy'n edrych ymlaen at fynd ati," meddai.

Image copyright Getty Images

Dywedodd arweinydd Llafur y DU, Jeremy Corbyn ei fod yn edrych ymlaen at gydweithio gyda Mr Drakeford i "adeiladu cymdeithas decach".

Wrth longyfarch Mr Drakeford fodd bynnag, dywedodd arweinydd y Ceidwadwyr yn y Cynulliad, Paul Davies y dylai etholiad Cynulliad nawr gael ei gynnal.

"Mae gan Mark Drakeford fandad i arwain y blaid Lafur, ond does ganddo ddim mandad i arwain pobl Cymru," meddai.

Ychwanegodd arweinydd Plaid Cymru, Adam Price, fod angen mwy ar Gymru "na newid arwynebol o arweinydd Llafur".

"Dyma hen wynebau yn cyflwyno hen syniadau i genedl sydd wedi hen symud yn ei blaen," meddai.

Fe wnaeth arweinydd Democratiaid Rhyddfrydol Cymru, Jane Dodds alw ar Mr Drakeford i gefnogi refferendwm arall ar Brexit - rhywbeth na wnaeth Mr Drakeford wneud yn ddiamod yn ystod yr ymgyrch.

'Ceffyl blaen o'r cychwyn'

Mae Mr Drakeford, 64, yn cael ei ystyried fel gwleidydd o adain chwith y blaid Lafur, ac yn wleidyddol agosach at arweinydd Llafur y DU, Jeremy Corbyn.

Roedd wedi cael ei weld fel y ceffyl blaen o'r cychwyn, a hynny ar ôl sicrhau cefnogaeth mwy o ACau Llafur nag unrhyw un o'r ddau ymgeisydd arall.

Wrth lansio ei ymgyrch arweinyddol, dywedodd fod ei brofiad yn y cabinet "wedi ei baratoi cymaint ag sy'n bosib i wneud y swydd", a'i fod yn cynrychioli adain "radical, sosialaidd" y blaid.

Roedd ei faniffesto yn cynnwys galwad am wahardd ysmygu mewn canol trefi a dinasoedd, a gwneud cyswllt band eang cyflym yn orfodol ar gyfer cartrefi newydd.

Ond yn ystod yr ymgyrch arweinyddol bu'n rhaid iddo amddiffyn sylwadau a wnaeth am ynni niwclear, yn ogystal â honiadau nad oedd ganddo ddigon o "angerdd" am y swydd.

Cafodd hefyd ei feirniadu am beidio bod mor gryf ag yr oedd Mr Gething a Ms Morgan o blaid cynnal refferendwm arall ar Brexit.

Roedd Mr Drakeford yn gefnogol o benderfyniad y blaid i newid y system bleidleisio ar gyfer yr ornest arweinyddol i un-aelod-un-bleidlais.

Image caption Mark Drakeford yn cael ei longyfarch ar ôl ennill gornest arweinyddol Llafur Cymru

Daeth Mr Drakeford, sy'n siarad Cymraeg, yn Aelod Cynulliad yn 2011 gan olynu'r cyn-Brif Weinidog Rhodri Morgan yn sedd Gorllewin Caerdydd.

Yn 2013 fe ymunodd â'r llywodraeth fel Ysgrifennydd Iechyd, cyn dod yn Ysgrifennydd Cyllid a Llywodraeth Leol yn 2016.

Cafodd ei enwi'n Wleidydd y Flwyddyn Cymru yn 2017, a hynny am "feistroli portffolio sylweddol" a delio â thrafodaethau Brexit a threthi newydd.

Cyn cael ei ethol i'r Cynulliad bu'n ymgynghorydd arbennig i Mr Morgan, ac roedd hefyd yn gynghorydd sir yn Ne Morgannwg yn yr 980au a'r 1990au.

Yn enedigol o Sir Gaerfyrddin, graddiodd o Brifysgol Caint a Phrifysgol Caerwysg cyn gweithio fel athro a gweithiwr cymdeithasol.

Bu'n ddarlithydd ym Mhrifysgol Abertawe am gyfnod cyn dod yn Athro mewn Polisi Cymdeithasol a Gwyddorau Cymdeithasol Cymhwysol ym Mhrifysgol Caerdydd.

Canlyniadau'r bleidlais yn llawn

Dyma oedd canlyniad rownd gyntaf y pleidleisio:

  • Mark Drakeford - 46.9%
  • Vaughan Gething - 30.8%
  • Eluned Morgan - 22.3%

Yn yr ail rownd, ar ôl ailddosbarthu pleidleisiau Eluned Morgan:

  • Mark Drakeford - 53.9%
  • Vaughan Gething - 41.4%

Diwrnod olaf ar 11 Rhagfyr

Cyhoeddodd Carwyn Jones ei fwriad i adael y swydd yng nghynhadledd Llafur Cymru ym mis Ebrill.

Bu'n arweinydd y blaid ac yn Brif Weinidog ers naw mlynedd.

Bydd yn ateb Cwestiynau'r Prif Weinidog yn y Senedd am y tro olaf ddydd Mawrth, 11 Rhagfyr, ac mae disgwyl iddo gyflwyno'i ymddiswyddiad i'r Frenhines yn ddiweddarach y prynhawn hwnnw.

Daw'r ymddiswyddiad i rym pan fydd y palas yn ateb, a'r tebygrwydd yw y bydd hynny ar yr un diwrnod.

Image caption Fe wnaeth Carwyn Jones olynu Rhodri Morgan fel arweinydd ei blaid yn 2009 pan oedd yn 42 oed

Mae Mark Drakeford yn debygol o gael ei gadarnhau fel Prif Weinidog, gan y Senedd ddydd Mercher, 12 Rhagfyr.

Y disgwyl yw y bydd dwy o'r gwrthbleidiau yn enwebu eu harweinydd nhw i'r swydd.

Mae Plaid Cymru wedi dweud y byddan nhw'n enwebu Adam Price, tra bod llefarydd ar ran y Ceidwadwyr wedi dweud y byddan nhw yn enwebu Paul Davies.

Er hynny, mae'n debyg mai Mr Drakeford fydd yn cael y swydd gan fod gan y blaid fwyafrif yn y Cynulliad gyda chefnogaeth y Democrat Rhyddfrydol, Kirsty Williams a'r AC annibynnol yr Arglwydd Elis-Thomas.

Straeon perthnasol