Credyd Cynhwysol: Sefyllfa tenantiaid yn waeth

Published
image copyrightGetty Images

Mae tenantiaid cyngor sy'n derbyn credyd cynhwysol ar gyfartaledd ar ei hôl hi dros ddwywaith cymaint wrth dalu rhent, na phobl sy'n dal i dderbyn budd-dal tai, yn ôl gwaith ymchwil gan y BBC.

Yn Sir y Fflint, un o'r siroedd cyntaf i gyflwyno'r taliad newydd, mae tenantiaid ar gyfartaledd tair gwaith ar ei hôl hi gyda'u rhent.

Dywedodd un person sy'n hawlio'r credyd fod camgymeriad yn ei achos wedi golygu mai dim ond £29 y mis oedd ar ôl ganddo i fyw arno.

Dywedodd Llywodraeth y DU eu bod wedi gwrando ar bryderon, a bod y credyd cynhwysol yn gweithio'n dda.

Sefyllfa'r siroedd

Cysylltodd y BBC gyda phob awdurdod lleol drwy'r DU sydd â thai cyngor i ofyn am ôl-daliadau.

O'r 129 cyngor a ymatebodd, dangosodd canlyniadau fod tenantiaid sy'n gorfod hawlio credyd cynhwysol, ar gyfartaledd, ar ei hôl hi o £662.56 gyda'u taliadau.

£262.50 yw'r cyfartaledd i rai sy'n dal ar fudd-dal tai.

Dangosodd adroddiad gan Gyngor Sir y Fflint fod y rheiny sydd ar gredyd cynhwysol ar ei hôl hi o £1,473, tra bo tenantiaid sy'n dal ar yr hen fudd-daliadau ar ei hôl hi o £334.

Mae'r credyd cynhwysol, gafodd gefnogaeth amlbleidiol pan gafodd ei gynnig yn wreiddiol, yn uno chwe budd-dal, fel budd-dal tai a chredyd treth plant.

Yn debyg i ennill cyflog, mae'r credyd yn cael ei dalu unwaith y mis, am y mis blaenorol.

Tra bo'r system wedi gweithio i rai, mae eraill yn dweud mai'r oedi hwn yn y taliad, yn unol â dryswch yn ymwneud â'r broses ymgeisio ar-lein, sydd wedi arwain at deuluoedd yn byw heb incwm am rai wythnosau, gan eu gorfodi i droi at fanciau bwyd a dewis rhwng talu biliau neu rhent.

Cafodd y credyd cynhwysol ei gyflwyno i ganolfannau gwaith yn Sir y Fflint ym mis Ebrill 2017, sy'n golygu fod yr awdurdod ar y blaen i lawer o ardaloedd eraill.

Ddeunaw mis yn ddiweddarach, mae 23% o hawlwyr budd-dal y sir ar gredyd cynhwysol, o'i gymharu â 10% drwy'r DU.

image captionRoedd gan James McDaid £29 i'w wario ar fwyd a biliau ar ôl talu rhent

Un sydd wedi wynebu dryswch y credyd cynhwysol yw James McDaid, sy'n dad sengl.

Fe roddodd orau i'w waith i ofalu am ei fab blwydd oed, a mynd i drafferthion yn syth gyda'i gais cyntaf.

Derbyniodd £579 y mis, gyda £550 yn mynd yn syth at dalu'r rhent, cyn gallu prynu bwyd a thalu biliau eraill.

Wedi iddo fethu a darganfod pam fod ei daliad mor isel, cafodd ei orfodi i droi at fanc bwyd, a bu'n rhaid iddo aros misoedd cyn i'w gais gael ei brosesu.

"Petai dim llefydd fel hyn [banciau bwyd] i'w cael, fe fyddech chi mewn trafferth," dywedodd.

"Dydy cael cymaint â hynny o straen ddim yn deg. Mae'n llanast pan nad ydych chi'n gwybod a ydych chi'n mynd i gael eich troi allan i'r stryd ai peidio."

Penbleth i'r cyngor

Mae Neal Cockerton, pennaeth tai Cyngor Sir y Fflint, yn wynebu gorfod troi tenantiaid sy'n methu â thalu'r rhent allan o'u cartrefi, tra ar yr un pryd, weld y bwlch yng nghyllid y cyngor yn tyfu.

Yn 2017, roedd yr awdurdod yn wynebu cyfanswm o £1.6m mewn ôl-daliadau. Mae'r ffigwr bellach wedi codi i £2m.

"Mae pwynt yn dod pan fo'n rhaid i chi wneud y penderfyniad i'w taflu allan," meddai Mr Cockerton.

image captionMae troi tenantiaid allan, a sefyllfa ariannol Cyngor Sir y Fflint yn achos gofid, medd Neal Cockerton, pennaeth tai'r awdurdod

"Rydyn ni'n cynnig cefnogaeth ddwys cyn ein bod ni'n cyrraedd y pwynt yna, ond mae 'na elfen anochel i'r peth.

"Gallwch chi roi'ch pen yn y tywod iddo fynd i ffwrdd. Fydd o ddim yn mynd i ffwrdd, mae'n rhaid talu'r rhent."

Gan fod y credyd cynhwysol yn cael ei hawlio ar-lein, sy'n heriol i rai heb sgiliau cyfrifiadurol, mae'n rhaid i'r cyngor hefyd gyflogi staff newydd i gynorthwyo'r gwaith o wneud cais ac ôl-daliadau, sy'n gost ar adeg pan fo'r esgid yn gwasgu ar gyllidebau.

Mae Llywodraeth y DU wedi rhoi mwy o nawdd iddyn nhw i fynd i'r afael â hyn, ond mae'r cyngor yn dweud nad yw'n ddigon, ac y bydd yn dod i ben yn 2019.

Credyd cynhwysol 'yn gweithio'n dda'

Mae Llywodraeth y DU wedi penderfynu oedi cyn trosglwyddo mwyafrif yr hawlwyr budd-dal i'r credyd cynhwysol am flwyddyn arall, yn ogystal â chyhoeddi y bydd rhagor o gyllid ar gael i wella'r system.

Dywedodd y gweinidog cyflogaeth Alok Sharma fod y budd-dal newydd yn gweithio'n dda, gan fynnu mai dros dro'n unig y bydd problemau gydag ôl-daliadau.

"Rydyn ni wedi gweld system symlach, system y mae pobl yn ei deall sydd yn y pendraw yn golygu y byddan nhw'n dod o hyd i waith yn gynt ac yn aros mewn gwaith yn hirach.

"Dros gyfnod o amser, bydd pobl yn gweld yr ôl-daliadau [rhent] yn dod i lawr."

Gellir gweld y stori'n llawn ar raglen Panorama'r BBC The Universal Credit Crisis nos Lun am 19:30 a Wales Investigates, BBC One Cymru am 21:30.

Pynciau Cysylltiedig

Straeon perthnasol