Tua’r Gorllewin! Cymry yn sioeau cerdd y West End

O Gillian Elisa i Aneurin Barnard, o Steffan Harri i Rebecca Trehearn; mae Cymry yn aml yn ennill clod mewn sioeau cerdd, a gyda Chymru yn cael ei hadnabod fel Gwlad y Gân, a'n traddodiad o ganu ar lwyfan eisteddfodau ers i ni fod yn ddim o beth, nid yw'n syndod mawr.

Mae Cymru Fyw wedi cael sgwrs â dau Gymro sydd yn gwneud eu marc yn y West End ar hyn o bryd ynglŷn â'u gyrfaoedd, a'u bywydau prysur yn Llundain.


"O'n i'n hogyn drwg yn yr ysgol [Ysgol y Berwyn, Bala]. O'n i 'di cael fy nghicio allan o un o'r gwersi ac o'n i'n rhedeg i fyny a lawr y coridor maths yn gweiddi ac yn canu, a 'naeth [y diweddar] Derec Williams ddweud wrtha' fi am stopio actio fel prat, ac i ddefnyddio'r egni 'ma a mynnu mod i'n mynd i Theatr Maldwyn, a nes i wir ei fwynhau o! Felly dyna sut ddechreuodd petha'."

Dyna sut mae Luke McCall yn egluro sut dechreuodd ganu mewn sioeau cerdd ac mae ei yrfa wedi mynd o nerth i nerth ers hynny.

Ar hyn o bryd, mae'n rhan o gast Phantom of the Opera yn y West End yn Llundain.

Image copyright Luke McCall
Image caption Luke yn barod i fynd ar y llwyfan yn ei fwgwd Phantom of the Opera

Astudiodd ym Mhrifysgol y Drindod Dewi Sant, Caerfyrddin, a Choleg Cerdd a Drama, Caerdydd, cyn symud i Lundain, lle cafodd ran yn y sioe gerdd Les Misérables.

Roedd yn understudy i Enjolras a'r prif gymeriad, Jean Valjean, sydd yn gymeriad llawer hŷn nag oedd Luke ar y pryd. Ond yn lwcus, fel ddywedodd Luke, "dwi wastad wedi gallu tyfu barf da!"

Luke yw'r person ieuengaf yn y byd i chwarae'r ddwy ran enfawr, enwog, y Phantom a Jean Valjean - rhywbeth mae'n falch iawn ohono.

Gwarchod y llais

Yn amlwg, mae bywyd yn y diwydiant sioe cerdd yn gallu bod yn anodd: "Dwi'n swing yn y sioe, sy'n golygu mod i'n dysgu pob rhan dyn, ac felly mae pwy dwi'n ei chwarae heno yn wahanol i bwy dwi'n ei chwarae fory, achos mae 'na rywun wastad i ffwrdd yn sâl," meddai Luke.

"'Da ni'n gwneud wyth sioe yr wythnos. Mae'n lot o straen ar y corff a'r llais, sy'n achosi salwch.

"Ond hefyd yr adeg yma o'r flwyddyn, mae clefyd y gwair yn gallu bod yn broblem fawr i'r llais. Ac wedyn pan mae hi'n boeth iawn yn y dydd, ac yn oer pan ti'n gadael gyda'r nos, mae hynny yn gallu bod yn broblem.

"Dwi'n trio edrych ar ôl fy hun yn dda - deiet da a dwi'n cymryd lot o bethau at y llais."

Image copyright Les Misérables
Image caption Luke yn rhan o gast 'Les Misérables' (i'r dde o'r canol)

Ac os nad ydy'r holl sioeau yn ddigon o waith, mae Luke yn cadw gweddill ei amser yn reit brysur hefyd.

"Dwi'n codi'n eitha' cynnar yn y bore a gwneud lot o betha'. Dwi'n g'neud gwaith voiceovers, cyngherddau ar y Sul, ac yn fuan bydda i wedi graddio fel personal trainer," meddai.

"Dwi hefyd yn trio mynd i'r theatr gymaint ag y galla i, er mwyn gwella fy hun. Dylech chi byth stopio trio dysgu a trio dysgu rhywbeth newydd bob dydd.

"Mae pobl yn talu cannoedd i weld y sioe, felly fy her i yw i ffeindio rhywbeth gwahanol ym mhob perfformiad."

Ar hyn o bryd, mae Luke yn mwynhau yr holl gyfleoedd mae'n eu cael yn ei yrfa, ac yn edrych ymlaen at beth ddaw yn y dyfodol:

"Dwi'n byw'r freuddwyd; dwi'n gweithio'n broffesiynol, yn gwneud be' dwi'n ei garu," meddai.

"Yn y dyfodol, dwi isho chwarae prif ran yn iawn, ond mae 'na ddigon o amser i wneud hynny, dwi ddigon ifanc. Dwi jyst am joio be' dwi'n ei 'neud 'wan."

Image copyright Luke McCall
Image caption Luke McCall fel Jean Valjean yn 'Les Misérables', gyda'i 'farf da'!

I Rhidian Marc, sy'n wreiddiol o Gaerdydd, roedd yr Urdd yn allweddol wrth lywio ei yrfa ym myd y sioeau cerdd:

"Pan o'n i'n 17, nes i chwarae Marius yng nghynhyrchiad yr Urdd o Les Misérables yn 2005. Yna, i nodi pen-blwydd y sioe yn 20 oed yn Llundain, 'nathon nhw berfformiad byr yn y West End gyda chast o bobl ifanc o bob cwr o Brydain, a ges i chwarae Enjolras," meddai.

"Nes i gadw cysylltiad â thîm Cameron Mackintosh drwy'r coleg a llwyddo i gael rhan ar gyfer taith ddiwethaf y sioe yn syth ar ôl i mi raddio yn 2009."

Lleoliad cyntaf y daith oedd Canolfan y Mileniwm yng Nghaerdydd, ac roedd hi'n grêt cael bod yn ôl yn y Ganolfan, meddai Rhidian, yn enwedig i gael gwneud ei swydd broffesiynol gyntaf.

Image copyright Urdd
Image caption Rhidian yng nghynhyrchiad yr Urdd o 'Les Misérables' yn 2005 (chwith o'r canol, siaced lwyd)

Perfformio yn rhan o'i fywyd

Mae perfformio bob amser wedi bod yn bwysig iddo - o Ysgol Treganna i Ysgol Plasmawr, ac yna yn y Royal Central School of Speech and Drama. Mae bellach yn Llundain ers 11 o flynyddoedd, ac nid oes golwg fod sioeau cerdd am ddiflannu o'i fywyd yn fuan iawn.

"Nes i gwrdd â ngwraig ar y daith gyntaf honno o Les Mis. Roedd hi'n gweithio i'r adran wigiau, a hi oedd yn arfer gludo fy sideburns i 'mlaen bob nos!" meddai.

Dros y blynyddoedd, mae Rhidian wedi cael nifer o brofiadau perfformio gwych - o sioeau Scrooge, i Pippin, ffilm Les Misérables, y sioe wreiddiol am fywyd yn nociau Caerdydd, Tiger Bay, ac mae bellach wedi cael rhan yn sioe Wicked ac yn dechrau ar y perfformiadau ddiwedd Gorffennaf.

Ddim yn fêl i gyd...

Fodd bynnag, mae Rhidian yn cyfadde' nad yw hi'n fywyd hawdd iawn bob amser.

"Dyw llawer o bobl ddim yn ymwybodol o'r holl swyddi 'da ni'n eu gwneud rhwng y jobs actio - dwi 'di treulio degawd yn gweithio mewn bars, llefydd coctêls, stafelloedd stoc mewn department store, blaen y tŷ mewn theatrau, bwytai, yn gwneud gigs canu - pob math o rai gwahanol er mwyn cadw dy ben uwchben y dŵr.

"Mae gwneud y jobs bach rhwng sioeau yn mynd yn tiring, lle ti ddim gwybod o lle mae'r arian yn dod. Felly mae gwybod 'mod i am fod yn Wicked am o leia' blwyddyn yn luxury."

Image copyright Samuel Black Photography

Er fod ansicrwydd o ran swyddi efallai yn dyblu i Rhidian a'i wraig, Charlotte, gan fod y ddau yn yr un maes, mae'n dweud ei bod hi'n gwneud pethau'n haws ar y cyfan.

"Mae'r dealltwriaeth yna. Mae hi'n deall mod i ddim rownd - 'da ni'n dau yn gweithio'r un oriau yn aml, ac yn cyrraedd adre'n hwyr," meddai.

"Mae'r Nadolig yn gallu bod yn rhyfedd, gan mai dim ond y dydd ei hun rydyn ni'n ei gael ei ffwrdd, ac rydyn ni'n gweithio pob gŵyl y banc.

"Dyna pam fod y byd perfformio mewn 'chydig bach o bubble. 'Dyn ni ddim yn gweithio'r un oriau â phawb arall - dyw nosweithiau a phenwythnosau ddim yn bodoli.

"Felly mae'n gallu bod yn anodd efo ffrindiau sydd ddim yn y maes. Ddim mod i'n cwyno; mae'r ffrindiau 'dych chi'n ei wneud yn y byd theatr yn anhygoel - yn ddiddorol, yn dalentog, eccentric - mae e'n fyd cyffrous iawn i fod yn rhan ohono fe."

Image copyright Pamala Raith
Image caption Rhidian yn chwarae'r Brenin Charlemagne yn y sioe 'Pippin'

"Cadw 'mlaen i weithio..."

A beth am y dyfodol i Rhidian Marc?

"Mae 'na lawer o sioeau ro'n i wastad eisiau bod ynddyn nhw, ond mae'n siŵr mod i rhy hen iddyn nhw erbyn hyn... mae'n rhaid i mi feddwl am uchelgeisiau newydd wrth i mi heneiddio!

"Dwi wedi gwneud Les Mis, Phantom a Wicked nawr, sy'n dair sioe fawr iawn. Hoffen i wneud mwy o sioeau newydd - dyna pam 'nes i Tiger Bay yng Nghaerdydd - mae'n gyffrous iawn.

"Ond beth bynnag dwi'n ei 'neud, dwi mo'yn cadw 'mlaen i weithio.

"Un o'n uchelgeisiau i yw i fod yn un o'r unig rai sydd ddim wedi rhoi lan pan dwi'n 80 fel mod i'n gallu chwarae King Lear yn rhywle... os alla i stico 'mlaen!"

Pynciau Cysylltiedig