Dirgelwch gwydrau Guinness Eisteddfod '78

Mae Llio Rhys wedi dod o hyd i wydrau hynod ddiddorol. Ond mae yna ddirgelwch ynglŷn â nhw, ac er dipyn o waith ditectif, mae hi'n dal angen eich help chi...

Image copyright Llio Rhys

Mewn siop hen bethau yn Aberystwyth un prynhawn Sadwrn braf, gwelais gasgliad o wydrau Guinness.

Fel ffan mawr o'r stwff du (a ddechreuodd pan o'n i'n y coleg yn Aber, fel mae'n digwydd), nes i godi un i gael golwg gwell.

Dychmygwch fy syndod o weld beth oedd y sgrifen ar ei gefn - EISTEDDFOD GENEDLAETHOL CAERDYDD 1978.

A finnau'n byw yn y brifddinas, a phob un aelod o'm teulu wedi byw yno ar un adeg hefyd, roedd fy mam a fi wedi cyffroi, ac aethon ni at y cownter yn syth i'w prynu (£15 am 6 = bargen).

Ond o ble goblyn ddaethon nhw? Sut ddaethon nhw?

Roedd perchennog y siop llawn trugareddau, wedi dod o hyd iddyn nhw yn Aberystwyth, ond doedd hynny ddim yn egluro sut eu bod nhw'n bodoli felly dyma ddechrau ar ychydig o waith ditectif…

Y cam cyntaf

Cysylltais ag adran archif Guinness drwy gwmni Diageo (ar argymhelliad Gwyn Hughes-Jones) draw yn Nulyn a chael ateb diddorol gan Jessica.

Roedd hi'n dweud mai yn steil Victorian Goblet mae'r gwydrau - steil a oedd yn boblogaidd yn y cyfnod hwnnw ar gyfer Guinness o gasgen.

Doedd hi erioed wedi gweld y gwydrau o'r blaen, na chwaith yn gallu dod o hyd i unrhyw gofnod o'u bodolaeth.

Soniodd fod nifer o wydrau wedi cael eu cynhyrchu ddiwedd y 70au i nodi gwahanol achlysuron fel Jiwbilî Arian y Frenhines yn 1977 a Sioe Flodau Bryste yn 1976, felly mae'n siŵr eu bod wedi bod yn ddigon parod i gynhyrchu rhai ar gyfer y Steddfod yn 1978.

Ond soniodd hi rywbeth nad o'n i'n ei ddisgwyl - fod yna hysbyseb Guinness wedi cael ei greu yr un flwyddyn gyda chôr meibion o Gymru yn canu ynddo. Tybed a oedd cysylltiad?

Yr unig wybodaeth oedd ganddi oedd ei fod wedi cael ei ffilmio yn Llundain, a bod unai Côr Meibion Cymry Llundain neu Gôr Meibion Gwalia wedi cymryd rhan ynddo.

Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais
Hysbyseb côr meibion Guinness - Hawlfraint: Guinness Archive, Diageo Ireland

Cysylltais â'r ddau gôr, ac er mawr syndod i mi, nid yn unig ges i wybod pa gôr oedd yn yr hysbyseb (côr Gwalia) - cefais sgwrs ag un o'r unig ddau aelod a oedd yn yr hysbyseb sydd yn dal i ganu yn y côr, 40 mlynedd yn ddiweddarach.

Roedd Steve Davies, cadeirydd y côr, wedi gwirioni ei fod yn cael gwylio'r hysbyseb y bu ynddi unwaith eto, wedi'r holl flynyddoedd, ac fe ges i hanes y ffilmio ganddo.

"Roedd yn rhan o gyfres gan Guinness yn dangos sut oedd yn cael ei fwynhau mewn rhanbarthau gwahanol," meddai.

"Yn Sir Efrog roedd ganddyn nhw ffermwr defaid ayyb. Ni oedd y cynrychiolaeth Gymreig.

"Yn yr hysbyseb terfynol, roedd golygfeydd o lowyr yn cerdded adref o'r pwll glo, ond cafodd ein golygfeydd ni eu ffilmio yn Llundain.

Gwalia Image copyright Gwalia
Image caption Côr Meibion Gwalia heddiw - tybed ydyn nhw dal i fwynhau peint bach o Guinness?

"Ffilmion ni'r shots yn y dafarn gynta', cyn i'r dafarn agor - tua 8am - The Bull yn Chiswick oedd e' dwi'n meddwl. Treulion ni'r bore yn ffilmio'r actor yn sefyll ger y bar, yn prynu'r diodydd a phasio'r hambwrdd yn ôl i gefn y dafarn.

"Doedden ni ddim yn cael smocio, ond roedden nhw dal eisiau'r awyrgylch, felly roedden nhw'n pwmpio mwg i mewn i'r 'stafell.

"Erbyn tua 10.30, roedd pawb yn dechrau mynd braidd yn sychedig, felly pan oedd yr hambwrdd yn cael ei basio'n ôl i'r blaen er mwyn ffilmio golygfa arall, roedd yna ambell i beint yn mynd 'ar goll'!

"Bryd hynny, o'n i tua 26 neu 27, ac roedd yna rhyw ddau neu dri arall fy oed i - ni oedd y 'to ifanc'. Mae 'na ddau ohonon ni sydd dal i ganu yn y côr heddiw - fi a Russ Jones.

"Mae gen i un llun nes i ei dynnu o'r teledu pan gafodd yr hysbyseb ei darlledu, felly mae'n grêt ei weld eto!"

Steve Davies Image copyright Diageo/Steve Davies
Image caption 'Debut' Steve yn yr hysbyseb Guinness ac ef heddiw

Ond, er mod i wedi dod ar draws stori ddiddorol, nad oedd nifer yn gwybod amdani, ac wedi rhoi'r cyfle i Steve weld ei hun yn serennu ar y sgrin unwaith yn rhagor, mae hi'n dal yn ddirgelwch sut daeth y gwydrau yma i fodolaeth yn y lle cyntaf.

Dyw'r Eisteddfod ddim yn gwybod, ond yn tybio efallai ei fod yn rhywbeth gafodd ei greu gan bwyllgor codi arian.

Felly, rydyn ni angen eich help. Ai chi a benderfynodd greu gwydrau Guinness i hyrwyddo Eisteddfod Caerdydd, 40 o flynyddoedd yn ôl? Oes yna unrhyw un yn cofio pwy wnaeth? Cysylltwch ar Facebook, Twitter neu ebost, cymrufyw@bbc.co.uk