Cymunedau Cymru i ddewis am safleoedd gwastraff niwclear

cloddfa storio gwastraff Image copyright Llywodraeth y DU
Image caption Llun artist o gladdfa barhaol i storio gwastraff niwclear

Mae Llywodraeth Cymru wedi cadarnhau nad ydyn nhw wedi gofyn i gyfleuster claddu gwastraff niwclear (CDG) gael ei adeiladu yng Nghymru.

Mae Llywodraeth y DU wedi bod yn ceisio dod o hyd i ateb hir dymor ar gyfer storio'r gwastraff niwclear ymbelydredd uchel sydd wedi'i gynhyrchu dros y blynyddoedd, a does yna ddim safle wedi ei glustnodi ar gyfer hyn.

Y dewis maen nhw a Llywodraeth Cymru yn eu ffafrio yw adeiladu claddfa barhaol neu Geological Disposal Facility (GDF) er mwyn ei storio ymhell dan y ddaear.

Ers i Lywodraeth Cymru ymuno â rhaglen arbennig sy'n cael ei ariannu gan Lywodraeth y DU, yn ôl Ysgrifennydd y Cabinet dros yr Amgylchedd a Materion Gwledig, Lesley Griffiths, dydy hynny "ddim o reidrwydd yn golygu caiff y cyfleuster ei adeiladu yng Nghymru".

'Prawf cefnogaeth'

Mae Ms Griffiths hefyd wedi dweud: "Ni chaiff CGD ei adeiladu yng Nghymru onid oes cymuned sy'n fodlon cynnig lleoliad iddo yn wirfoddol.

"Gallai'r trafodaethau hyn bara hyd at ugain mlynedd, ond gallai'r gymuned dan sylw dynnu ei chynnig yn ôl unrhyw bryd yn y cyfnod hwnnw.

Mae Llywodraeth Cymru bellach wedi cadarnhau bydd ymgynghoriad arall i ofyn am ymateb cymunedau yng Nghymru sy'n awyddus i gynnal trafodaeth am gynnig lleoliadau CDG.

Byddai hynny yn ôl Ms Griffiths yn "caniatáu i gymunedau yng Nghymru ddechrau trafod gyda'r cwmni sy'n gyfrifol am gynnal y rhaglen, Radioactive Waste Management LTD (RWM) er mwyn i Gymru fod "ar yr un lefel â chymunedau yn Lloegr a Gogledd Iwerddon."

Image caption "Ni cheir cynnal CGD oni cheir canlyniad positif i brawf o gefnogaeth y gymuned," meddai Lesleu Griffiths AC

Ychwanegodd Ms Griffiths: "Cyn gwneud penderfyniad terfynol ynghylch cynnal CGD, byddai angen mesur cefnogaeth y cyhoedd yn y gymuned dan sylw.

"Ni cheir cynnal CGD oni cheir canlyniad positif i brawf o gefnogaeth y gymuned," meddai.

Os byddai cymuned yn penderfynu dechrau trafod gyda RWM, a chyn penderfynu ynglŷn â sefydlu unrhyw gyfleuster yng Nghymru, byddai rhaid derbyn sel bendith sefydliadau.

Nyddai rhaid i achosion diogelwch yr RWM gael eu cymeradwyo gan y Swyddfa Rheoleiddio Niwclear (ONR), a chan Gyfoeth Naturiol Cymru o ran diogelu iechyd pobl a'r amgylchedd.

"Byddaf yn ystyried yr ymatebion i'r ymgynghoriad hwn cyn mabwysiadu unrhyw drefniadau manwl ar gyfer gweithio gyda chymunedau a allai fod yn fodlon cynnig lleoliad yng Nghymru," meddai Ms Griffiths.

Straeon perthnasol