Hillary a hen wlad ei neiniau

Hillary Clinton o flaen baner yr UDA Image copyright Reuters
Image caption Hillary Clinton yn ystod ymgyrch arlywyddol yr Unol Daleithiau yn 2016

Gyda Hillary Clinton, cyn wrthwynebydd Donald Trump, ar ymweliad â Chymru rydyn ni wedi bod yn tyrchu yn ei choeden deulu Gymreig.

Mae'r cyn ysgrifennydd gwladol a'r ymgeisydd arlywyddol yn cael doethuriaeth gan Brifysgol Abertawe am ei gwaith yn hyrwyddo hawliau teuluoedd a phlant dros y byd.

Mae Mrs Clinton wedi crybwyll ei gwreiddiau Cymreig ar sawl achlysur.

Fe ofynnon ni i Dafydd Whiteside Thomas olrhain ei hachau. Yn gyntaf roedd rhaid datrys dirgelwch y ddwy Hannah...

Image copyright AP
Image caption Dywedodd Mrs Clinton ar ei hymweliad â Chymru na allai "gadarnhau na gwadu" fod slogan ei hymgyrch arlywyddol - 'Stronger Together' - wedi ei ysbrydoli gan arwyddair tîm pêl-droed Cymru 'Together Stronger' neu 'Gyda'n Gilydd yn Gryfach'

Y ddwy Hannah... a Hillary

Credai Hillary Rodham Clinton fod ei nain, Hannah Jones, wedi ei geni yng Nghymru.

Dyna oedd barn y rhai fu'n olrhain ei hachau hefyd, nes i Megan Smolenyak ddarganfod fod dwy Hannah, a bod pawb, gan gynnwys Hillary ei hun, wedi derbyn yr Hannah anghywir fel y 'nain Gymreig'.

Ar ddechrau 1880 mudodd dau deulu o Brydain a sefydlu yn ardal Scranton.

Roedd gwreiddiau teulu'r Rodham yn ddwfn yn naear Northumbria, yn enwedig ardal Durham. O Ferthyr y daeth teulu Jones, ac yn fuan wedi cyrraedd y wlad newydd ganed Hannah.

Er mai gweithwyr cyffredin oedd aelodau'r ddau deulu yn cyrraedd, dringo i fyny'r ysgol gymdeithasol fu hanes y Rodhams. Nid felly y teulu o Gymru. Efallai mai dyna pam nad oedd teulu Rodham yn rhy hoff o fwriad Hugh i briodi Hannah Jones.

Methu darganfod cofnod o'r briodas honno arweiniodd at y camddealltwriaeth, ond daeth Megan Smolenyak ar draws adroddiad byr mewn papur newydd yn cofnodi'r briodas ar draws y ffin o gartref Hugh a Hannah - digon tebyg i'r rhai oedd yn dianc i Gretna Green am amryfal resymau ers talwm!

A'r adroddiad hwnnw arweiniodd at ddarganfod yr Hannah gywir - a'i theulu o Gymru. Hugh Ellsworth o'r briodas honno yn 1902 a briododd Dorothy Emma Howell yn 1942: rhieni Hillary Clinton.

Ond beth am y cefndir Cymreig?

Mary (Griffiths) Jones oedd mam Hannah, ac fe'i ganed ym Merthyr Tudful tua 1850. Yn ôl Cyfrifiad 1851 roedd y teulu'n byw ar y Waunfawr, Dowlais, a Mary, flwydd oed ac yr ieuengaf o blant Mary Griffiths, gweddw ifanc ddeugain a dwy oed, sy'n disgrifio'i hun fel 'oiling woman'.

Mae Rees, mab bach naw oed, yn gweithio fel 'coal door keeper'.

Image copyright Press Association
Image caption Mae Hillary Clinton ar ymweliad â Phrydain i hyrwyddo llyfr newydd

A hithau'n 20 oed, priododd Mary gyda William Jones, Glyn Nedd, a mudo rhyw 10 mlynedd yn ddiweddarach.

Mae'n amlwg fod tad Mary wedi marw cyn ei geni neu'n fuan wedyn, a gellir bod yn weddol sicr mai George Griffiths oedd hwnnw.

Ceir cofnod o'i briodas ar 1 Chwefror 1830 ym Merthyr gyda Mary Abraham, a chofnod o'i farwolaeth ym mis Hydref 1850. Yng Nghyfrifiad 1841 mae'n disgrifio'i hun fel mwynwr haearn.

Cefndir diwydiannol, bywyd caled, tlodi affwysol a marwolaethau cynnar. Does ryfedd i Mary a'i gŵr ddianc i'r America yn y gobaith am fywyd gwell.

Mae achau Hillary Clinton ar ochr ei mam hefyd â chysylltiadau Cymreig, ond yn llawer teneuach!

Roedd hendaid Dorothy Emma Howell yn dod o Fryste; gŵr o'r enw Edwin John Howell. Roedd taid hwnnw - Benjamin Enoch Howell, yn dod o Sir Benfro, a'i wraig, Eleanor Williams, o Landeilo.

Mae digon o waed Cymreig yng ngwythiennau'r cyn ymgeisydd am swydd Arlywydd Unol Daleithiau America.


Mae Hillary Clinton yn wraig i un o gyn-arlywyddion yr Unol Daleithiau, Bill Clinton.

Mae haneswyr ac ymchwilwyr wedi darganfod cysylltiadau Cymreig gyda nifer o gyn-arlywyddion gan gynnwys Thomas Jefferson, Abraham Lincoln a Calvin Coolidge.

Mae awgrym hefyd bod gan Barack Obama, rywfaint o waed Cymreig drwy gyndeidiau pell iawn o Sir Fôn.

Efallai o ddiddordeb:

Addaswyd yr erthygl hon o erthygl a gyhoeddwyd yn wreiddiol ar BBC Cymru Fyw ar 25 Gorffennaf 2016.