Grantiau gwerth £244m i fusnesau heb eu had-dalu

Arian Image copyright Reuters

Chwe blynedd ers i Lywodraeth Cymru ddweud na fydden nhw'n rhoi cildwrn i fusnesau, mae rhai yng Nghymru wedi cael grantiau gwerth cyfanswm o £244m.

Yn 2010 cafodd y sector preifat wybod y byddai unrhyw gyllid ychwanegol gan y llywodraeth yn gorfod cael ei ad-dalu.

Ond mae wedi dod i'r amlwg mai dim ond tua chwarter yr arian roedd y llywodraeth wedi disgwyl fyddai yn cael ei dalu yn ôl, a dim ond 2% sydd wedi ei dalu mewn gwirionedd.

Mae gwrthwynebwyr yn gofyn pam nad yw gweinidogion wedi glynu wrth eu polisi.

Yn ôl Llywodraeth Cymru y rheswm wnaethon nhw barhau i roi grantiau oedd bod y dirwasgiad wedi effeithio ar hyder busnesau.

Image caption Mae disgwyl i Ken Skates gynhyrchu strategaeth economaidd er mwyn cefnogi busnesau yn fuan

Mae disgwyl i Ysgrifennydd yr Economi, Ken Skates, gynhyrchu strategaeth wedi ei ddiweddaru er mwyn cefnogi busnesau yn yr wythnosau nesaf.

Bydd y ddogfen yn dod yn lle'r strategaeth economaidd ddiwethaf, gafodd ei chyhoeddi dan glymblaid Llafur a Phlaid Cymru yn 2010.

Polisi 'anghywir'

Mae gwefan economaidd y llywodraeth yn dal i ddweud bod angen i unrhyw nawdd i fusnesau gael ei ad-dalu.

Ond o'r bron £320m gafodd ei wario ar gefnogi busnesau yn y chwe blynedd diwethaf, dim ond £76m oedd yn cael ei ystyried fel grantiau i'w had-dalu neu fenthyciadau masnachol.

Mae llai na £7m wedi ei dalu yn ôl.

Image caption Mae Llywodraeth Cymru yn dweud eu bod wedi rhoi'r grantiau am fod hyder busnesau yn isel

Yn ôl Russell George, llefarydd y Ceidwadwyr ar faterion economaidd a chadeirydd pwyllgor economi y Cynulliad, dyw'r llywodraeth ddim yn bod yn glir ac fe wnaethon nhw gamgymeriad trwy ymgymryd â'r "polisi anghywir o'r cychwyn".

"Fe all busnes fynd ar wefan Llywodraeth Cymru, edrych i weld beth yw eu polisi presennol ac mae'n dweud 'dydyn ni ddim erbyn hyn yn darparu grantiau, rydyn ni yn disgwyl i bob grant gael ei ad-dalu'", meddai.

"Ond nid dyna yw'r sefyllfa a dyw'r sefyllfa ddim wedi bod fel yna ers chwe blynedd."

Meini prawf

Cafodd strategaeth economaidd 2010 ei lunio gan gyn-arweinydd Plaid Cymru, Ieuan Wyn Jones, fel y dirprwy brif weinidog.

Flwyddyn yn ddiweddarach, dim ond 1% o'r grantiau gafodd eu talu yn ôl.

Cododd hynny i 44% pan oedd Edwina Hart yn weinidog yr economi yn 2015, ond lleihau wnaeth y nifer unwaith eto'r flwyddyn wedyn.

Dywedodd Llywodraeth Cymru: "Yn ystod y dirwasgiad diwethaf roedd hyder busnesau'r isaf mae wedi bod ers sbel.

"Fe benderfynon ni fel llywodraeth resymol sydd wedi ymrwymo i weld tyfiant economaidd gymryd camau positif er mwyn mynd i'r afael â methiant y farchnad.

"Pan rydyn ni yn ystyried os ydyn ni am gefnogi prosiectau sy'n creu swyddi mae Llywodraeth Cymru yn ystyried yr angen am y busnes a'r swm isaf sydd ei angen.

"Rydyn ni yn edrych ar y dystiolaeth cyn penderfynu os yw grant neu fenthyciad yn cynnig y gwerth gorau am arian ar gyfer economi Cymru."

Pynciau Cysylltiedig

Straeon perthnasol