Eisiau bod yn reffari?

gwilym

Maen nhw yn cael eu gwawdio a'u pardduo yn rheoliadd a'u penderfyniadau yn cael eu beirniadu yn ddi-drugaredd. Pwy mewn gwirionedd fyddai eisiau bod yn ddyfarnwr pêl-droed?

Un o'r criw dewr (neu wallgof!) ydy Gwilym Evans o Lanberis. Mae o wedi bod yn chwythu'r chwiban yn y gornestau wythnosol ar feysydd chwarae'r gogledd ers 20 mlynedd.

Yn gyn-brifathro, mae Gwilym yn cynnal cyrsiau ar gyfer pobl ifanc sy'n hyfforddi i fod yn ddyfarnwyr.

Bu'n siarad gyda Cymru Fyw am yr her sy'n wynebu dyfarnwyr ar lawr gwlad yng Nghymru:

Dwi'n dyfarnu ers tua 20 mlynedd, ac yn anffodus mae 'na brinder o ddyfarnwyr yng ngogledd Cymru, a drwy'r wlad i gyd i ddweud y gwir.

Mae 'na gyrsiau yn cael eu cynnal o leiaf unwaith y flwyddyn ar gyfer dyfarnwyr newydd. Yn anffodus mae'r ymateb wedi bod yn wan eleni - dim ond pump oedd ar y cwrs.

Dwi'n dyfarnu yn y Welsh Alliance, sef y drydedd haen o bêl-droed yng Nghymru ar gyfer y gogledd, dwy gynghrair o dan Uwch Gynghrair Cymru.

Gyda 16 o gemau bob Sadwrn mae angen 48 o swyddogion - y dyfarnwyr a dau i redeg y llinell. Mae angen tri swyddog ar gyfer pob un o gemau cynghrair uwch y Cymru Alliance hefyd.

O dan lefel y Welsh Alliance dim ond dyfarnwyr sydd eu hangen. Felly fel cyfanswm 'da chi'n siarad am dros 100 o swyddogion sydd eu hangen bob p'nawn Sadwrn i ofalu am gemau pêl-droed yn y gogledd. Mae hynny, wrth gwrs, heb sôn am gynghreiriau'r de ac Uwch Gynghrair Cymru.

Y drwg ydy bod y dyfarnwyr yn gadael y cynghreiriau is (fel cynghrair Ynys Môn a chynghrair Gwynedd) ac yn dyfarnu yn y Welsh Alliance neu'r Cymru Alliance, felly mae'r timau yn y cynghreiria' lleol yn diodda' ac yn gorfod crafu i chwilio am ddyfarnwyr.

Image caption Roedd Gwilym yn chwarae dros Bethel tan iddo roi'r gorau i chwarae yn ei 30au hwyr

Cawod gynnar

Y broblem fwyaf ydy'r abiws ma' nhw'n cael. Dydy o ddim yn ofnadwy - mae'n help i fod yn ddigon croen galed i'w anwybyddu o, ond mae o'n gallu d'eud ar y rhai ifanc.

Dydy cega ofnadwy ddim yn digwydd yn aml, ac mae'r Gymdeithas Bêl-droed yno yn gefn i ni mewn sefyllfa anodd.

Ond 'da chi'n gweld chwaraewyr yn Uwch Gynghrair Lloegr yn rhegi ar y dyfarnwr yng ngŵydd y camerâu, felly bydd ambell i chwaraewr ifanc yn meddwl 'os ydyn nhw'n 'neud o siŵr alla i'.

Anaml iawn maen nhw yn ei cholli hi efo fi i fod yn onest - adeg hynny maen nhw off. Dyna'r neges gynta' sy' gen i i'r dyfarnwyr ifanc sy'n dechrau, os 'dyn nhw'n gweiddi a rhegi yn eich gwynab, cawod gynnar amdani.

O'n i'n rhoi cyngor i un dyfarnwr ifanc llynedd wedi i chwaraewr ddod amdano fo ddwy neu dair gwaith ar ôl gêm yn y Welsh Alliance, Adran 2. Cafodd y chwaraewr ei wahardd am naw mis ac mi gafodd o ddirwy o £300. Dydy o heb chwarae ers hynny a dwi'm yn meddwl bod o wedi talu'r ffein chwaith!

Ma'n rhaid rhoi chwarae teg ac edrych ar ôl y dyfarnwyr ifanc, a bo' nhw'n teimlo'r gefnogaeth gan y dyfarnwyr eraill. Mae'n rhaid bod yn groen galed i fod yn ddyfarnwr - ella bod rhai yn meddwl bod o'n ffordd hawdd o 'neud 'chydig bach o arian.

Image caption Gwilym yn cadw llygad barcud ar y chwarae

Y peth gorau am fod yn ddyfarnwr ydy cael gwneud ffrindiau. Mae pawb yn ffrindiau ar ôl gêm, ac ella bo' ti'n cael gêm galed efo 22 o chwaraewyr, ond ar ôl y gêm 99% o'r amser 'da ni'n anghofio am betha'.

Ti hefyd yn cael dod i 'nabod y dyfarnwyr eraill a mynd efo nhw mewn timau o dri a chael hwyl. 'Da ni'n cael cyfarfod bob mis fel dyfarnwyr mewn clwb lleol a siarad am y gemau.

Y peth mwya' i fi ydy cael gweld y dyfarnwyr ifanc yn datblygu. Achos fel mae'r pyramid pêl-droed dyddiau yma maen nhw'n gallu mynd 'mlaen i fod yn ddyfarnwyr FIFA mewn chwe neu saith mlynedd a theithio'r cyfandir yn dyfarnu.

Ella fy mod i 'di colli allan ar hyn a dwi'n difaru weithia 'nes i ddim dechrau dyfarnu'n gynharach, ond o'n i'n chwarae tan fy 30au hwyr.

Mae 'na chwe dyfarnwr FIFA yn y gogledd orllewin heddiw, gan gynnwys Laura Griffiths o Fangor sy'n dyfarnu gemau rhyngwladol merched bellach. Dwi'n hyfforddi hogyn 15 oed o Lanberis i fod yn ddyfarnwr ar hyn o bryd.

Mae 'na ddyddia' lle ti'n teimlo 'dwi'm isho gwneud hyn ddim mwy!', ond unwaith mae'r gêm drosodd ti 'di mwynhau dy hun, ac wedi cael 90 munud o ymarfer corff. Pan ti'n dod i'n oed i ti angen o!