Dim ond y gwir?

Plentyn yn gweld ceirw Sion Corn drwy'r ffenest Image copyright llun stoc

A ddylai rhieni fod yn gwbl onest gyda'u plant neu oes angen eu gwarchod rhag y gwir weithiau? Aeth BBC Cymru Fyw i holi barn dau riant ac un academydd sy'n dweud nad ydy'r sefyllfa'n hollol ddu a gwyn.


Mae'n fwriad gan Catrin Lliar Jones - sy'n byw ger Carmel, Caernarfon, gyda'i gŵr Aran - fod yn hollol onest gyda'u plant, Angharad, 8, a Beuno, 6.

Pan gollodd drydydd plentyn ar ôl pedwar mis o feichiogrwydd bum mlynedd yn ôl, penderfynodd Catrin esbonio wrth ei merch yr hyn oedd wedi digwydd.

"Roedd gen i fol eisoes, ac ro'n i'n sâl iawn yn y boreau felly roedd Angharad yn ymwybodol iawn o beth oedd yn mynd ymlaen," meddai.

"Yn anffodus roedd hi gyda ni pan gafon ni'r sgan wnaeth ddarganfod bod gan y babi broblemau dwys ac nad oedd yn mynd i oroesi'r beichiogrwydd.

Image copyright Catrin Lliar Jones
Image caption Mae Catrin Lliar Jones yn credu bod dweud y gwir wrth ei phlant yn hollbwysig

"Ond doedd dim ffordd o'i chwmpas hi, roedd yn rhaid bod yn agored ac ateb unrhyw gwestiynau heriol."

Mae bod yn gwbl agored yn rhan o'u perthynas nhw fel cwpwl, felly cam naturiol oedd bod yr un mor onest gyda'u plant maes o law, meddai Catrin Lliar.

"Mae Aran yn berson gonest iawn - dyma un o'r pethau cyntaf wnes i ddysgu amdano," meddai.

"Rydan ni fel cwpwl wastad wedi gweithio yn galed ar gael perthynas agored a gonest gyda'n gilydd. Felly roedd gonestrwydd eisoes yn rhan bwysig o wead ein teulu erbyn i'r plant gyrraedd."

Barod am y 'byd go iawn'

Pan mae'n dod at fod yn onest am broblemau'r byd, mae'n credu ei bod yn hollbwysig i ddweud y gwir wrth ei phlant chwilfrydig.

"Rydan ni wastad yn ceisio ateb cwestiynau am broblemau'r byd mor onest ag y gallwn, heb fynd i ormod o fanylion graffig am erchylltra," meddai.

Image copyright Catrin Lliar Jones
Image caption Mae Catrin a'i gŵr, Aran, yn gobeithio y bydd bod yn agored gyda'u plant yn eu paratoi yn well at fywyd

"Ond 'da ni hefyd yn byw bywyd llawn straeon tylwyth teg, llawn hud a lledrith, llawn make believe, llawn cerddoriaeth a chwedlau a chwarae'n wirion.

"Wedi'r cyfan, er fy mod i eisio iddyn nhw dyfu fyny gyda dealltwriaeth o'r byd ehangach a phersbectif clir, plant ydyn nhw ar ddiwedd y dydd ac mae'n rhaid cael cydbwysedd."

Wrth fagu'r plant drwy fod yn gwbl agored gyda nhw, gobaith Catrin Lliar a'i gŵr yw y bydd eu plant yn barod am y 'byd go iawn'.

Byw celwydd

Mae un fam i blant oed uwchradd o orllewin Cymru sydd wedi ffoi o briodas dreisgar yn credu bod ei phlant hi eisoes wedi dioddef digon, ac nad yw gonestrwydd yn talu bob tro.

Mae'r fam, sydd eisiau aros yn ddienw, am eu gwarchod nhw rhag gwirioneddau erchyll.

"Y mantra sydd gyda fi yw na wna i ddim dweud celwydd wrthyn nhw am bynciau aeddfed, ond fe wna i osgoi dweud y cwbl, os nad ydyn nhw wedi cael profiad ohono'n barod, neu os nad yw'n addas i'w hoedran," meddai.

Image copyright llun stoc
Image caption Rydyn ni fel cymdeithas eisiau gwarchod diniweidrwydd plant

Nid yw'n gwbl onest gyda nhw am y profiadau treisgar gafodd hi gan eu tad, yn gorfforol a meddyliol, meddai.

"Roedden nhw'n dyst i'r trais corfforol, ond er fy mod i wedi trafod y pwnc â nhw, doeddwn i ddim am fynd i mewn i fanylder am yr hyn a ddigwyddodd," meddai.

"O ran y trais rhywiol, ry'n ni wedi sôn am y pwnc yn gyffredinol ond nid am y profiadau personol. Dwi'n siŵr bydd y sgwrs yn digwydd maes o law."

Yr hawl i wybod

Mae Dr Nia Young, darlithydd mewn Astudiaethau Plentyndod ym Mhrifysgol Bangor, yn dweud bod goblygiadau i fod yn gwbl onest gyda phlant yn amrywio o blentyn i blentyn.

Mae gan blant ffordd bendant o ddeall y byd ac mae'n newid wrth iddyn nhw ddatblygu. Mae'r gallu i ddeall syniadau annelwig yn datblygu mewn plentyndod hwyr, meddai Dr Young.

"Mae'n bosib y byddai gonestrwydd llwyr yn rhoi gormod o wybodaeth i blant ifanc neu'n cynnwys cysyniadau rhy anodd iddynt eu deall yn llwyr," meddai.

Rydyn ni fel cymdeithas yn cysylltu plentyndod gyda diniweidrwydd, meddai Nia Young, ac yn tueddu i deimlo bod rhai ffeithiau yn gallu dinistrio'r diniweidrwydd yma.

"Bydd rhai yn gweld gonestrwydd llwyr yn ymosodiad ar blentyndod ei hun," meddai Dr Young.

"Er hyn, mae bod yn onest efo plant yn modelu gonestrwydd iddynt ac mae'n dangos parch tuag at eu hawliau a'u gallu i ddeall yr hyn sydd yn digwydd o'u cwmpas er mwyn iddynt wneud penderfyniadau am eu bywydau."

Yn ôl Nia Young, drwy fod yn wyliadwrus ac osgoi dweud y gwir wrth blentyn ym mhob achos, mae'n bosib i'r math yma o ddiogelu rhag niwed arwain at brofiadau anoddach yn hwyrach ymlaen.

Yn ei barn hi, mae plant yn medru deall llawer am y byd ac mae'n bosib mai syniadau oedolion am eu diniweidrwydd sydd yn ein cadw rhag bod yn onest yn hytrach nag anghenion y plentyn.

Image caption Ai syniad yr oedolyn am ddiniweidrwydd sy'n gwneud inni fod eisiau parhau'r syniad o hud y Nadolig?

A beth am y ddilema oesol sy'n wynebu rhieni ledled y wlad adeg y Nadolig?

"Tueddwn i weld celwyddau llai fel ychydig o sbort sydd yn llenwi bywydau plant efo hud a lledrith ond mae angen cwestiynu'r esiampl rydym yn cynnig i blant," meddai.

"Ar yr un llaw, dwedwn wrthynt na ddylent ddweud celwydd ond, ar y llaw arall, rydym yn modelu creu a chynnal celwydd dros gyfnod o flynyddoedd ac, mewn rhai achosion, yn mynnu bod y celwydd yn wir hyd yn oed pan fod y plant yn herio hyn."

Pan mae gonestrwydd yn medru arwain at dristwch, rhaid meddwl am y camau cyn dweud y gwir, meddai Nia Young.

"Mae tristwch yn rhan o fywyd ac mae cyfleodd i rannu'r gwir efo plant yn medru bod yn gyfle i'w helpu i ddysgu i ymdopi efo emosiynau caled.

"Er hyn, mae plant yn fregus mewn nifer o ffyrdd ac mae angen gofal wrth drafod y gwir efo plant mewn perthynas â digwyddiadau mawr (e.e. marwolaeth, ysgariad, ayb)."

Mae cwestiwn hefyd am hawliau plant i gael gwybod y gwir am eu bywydau ac i gael llais yn hyn, meddai Dr Young.

Rhaid i rieni wneud eu penderfyniadau eu hunain am y pwnc yma, meddai: "Nhw sydd yn deall eu plant a'u teulu orau. Mae'r syniad o fod yn onest efo plant am deimlo'n fwy naturiol i rai nag i eraill ac mi fydd clywed y gwir yn haws i rai plant nag eraill."

Stori: Llinos Dafydd

Image caption Mae rhannu'r gwir am sefyllfaoedd trist efo plant yn medru bod yn gyfle i'w dysgu i ymdopi efo emosiynau caled ond mae angen gofal, meddai Dr Young