Syrcas o liw

Lliwiau'r hydref a chwymp y dail yng Ngerddi Bodnant, Dyffryn Conwy Image copyright Tudur Aled Davies/BBC Radio Cymru
Image caption Hydref yng Ngerddi Bodnant, Dyffryn Conwy

Ydych chi wedi clywed pobl yn dweud fod lliwiau hydrefol dail y coed wedi bod yn well nag erioed eleni? Pam?

Yn ôl y naturiaethwr Bethan Wyn Jones roedd cyfuniad o ffactorau'n gyfrifol.

Roedd mis Hydref sychach na'r arfer wedi helpu i greu lliwiau mwy cyfoethog ond hefyd mae'r ffaith ei bod wedi bod yn fwyn yn golygu bod y dail wedi bod ar y coed am gyfnod hirach.

Rydyn ni felly wedi cael mwy o gyfle i sylwi arnyn nhw a'u mwynhau.

Image copyright Nicholas Ginniver

I egluro'r gwyddoniaeth y tu ôl i hyn, drosodd atoch chi Bethan i egluro i ddechrau pam fod dail yn newid lliw a chwympo yn y lle cyntaf:


"Yn union fel rydan ni'n gweld y dydd yn byrhau, mae'r coed hefyd yn sylweddoli fod yna lai o oriau o oleuni a bod angen addasu i'w hamgylchiadau.

"Am fod yna lai o oriau o oleuni, dydi'r dail ddim yn gallu ffotosyntheseiddio 'run fath, ac felly does dim eisiau cloroffyl.

"Cloroffyl ydi'r cemegyn sy'n rhoi'r lliw gwyrdd i'r dail, a chan nad oes angen hwnnw'n y gaeaf, hwnnw ydi'r lliw cyntaf i ddiflannu."

Image copyright Mel Hartshorn

Ffotosynthesis ydy'r broses sy'n newid egni'r haul yn fwyd ac ocsigen i'r planhigyn a chloroffyl sy'n gyfrifol am ddal egni'r haul.

"Fel rheol mae lliw gwyrdd y cloroffyl yn cuddio'r lliwiau eraill, ac wrth iddo ddiflannu rydan ni wedyn yn cael cyfle i weld y sioe o liwiau'r hydref.

"Y prif reswm am gochni dail yr hydref yw bod cloroffyl gwyrdd yn cael ei ailgylchu i gorff y goeden, ond nid yw system ailgylchu'r pigmentau oren mor effeithiol.

"Ar dywydd sych mae mwy o anthocyanin (pigmentau ydi'r rhain all ymddangos yn goch, porffor neu las yn dibynnu ar y pH, y lefel asid) yn cael ei gynhyrchu ac felly mae'r dail yn gochach fel arfer.

"I gael y mwyaf o amrywiaeth o liwiau'r hydref mae dyddiau heulog, sych a nosweithiau oer yn help OND dim rhew.

"Cyn gynted ag y mae'n rhewi, mae'r dail yn cwympo.

"Mae'n bur debyg mae'r mis Hydref sych am gyfnod gweddol hir sy'n golygu ein bod yn gweld y sioe o liwiau."

A dyna ni - rŵan rydych chi'n gwybod.

Image copyright Richard Outram
Image caption Golygfa Hydrefol ger Beddgelert