Beirniadu methiannau ymddiriedolwyr elusen Awema

Cyhoeddwyd
Disgrifiad o’r llun, Cafodd elusen Awema, oedd a'u canolfan yn Abertawe, ei ddirwyn i ben yn 2012

Mae'r Comisiwn Elusennau wedi beirniadu ymddiriedolwyr Awema mewn adroddiad sy'n dweud fod cyn bennaeth yr elusen lleiafrifoedd ethnig wedi defnyddio taliadau treuliau i brynu tocynnau rygbi, aros mewn gwestai moethus a phrynu prydiau drud.

Fe wnaeth Awema dderbyn £7m dros gyfnod o ddegawd, llawer o'r arian yn dod o goffrau Llywodraeth Cymru.

Yn Ionawr 2012 fe gafod pryderon difrifol eu mynegi ynglŷn â dulliau rheoli pennaeth yr elusen Naz Malik.

Fe wnaeth BBC Cymru ddatgelu fod staff wedi gwneud honiadau ynglŷn ag ymddygiad rhywiol amhriodol a hefyd dweud fod yna "wrthdrawiad buddiannau" yn y ffaith fod merch Mr Malik yn cael ei chyflogi ac wedi sicrhau dyrchafiad o fewn yr elusen.

Yn 2012 fe wnaeth adroddiad gan Swyddfa Archwilio Cymru benderfynu y dylai Llywodraeth Cymru ailystyried eu dulliau o asesu perfformaid a sustemau rheoli elusennau wrth ddyfarnu grantiau.

Dywed yr adroddiad nad oedd digon o sylw wedi ei roi i rybuddion ynglŷn ag Awema, tra bod miliynau o bunnoedd yn cael eu rhoi i'r elusen.

'Methiannau ymddiriedolwyr'

Heddiw dywedodd y Comisiwn Elusennau fod yna fethiannau hefyd ar ran ymddiriedolwyr yr elusen.

"Roedd methiannau'r ymddiriedolwyr i sicrhau fod mesurau priodol yn bodoli yn golygu fod yr elusen mewn safle bregus o ran y gallu i rywun gamddefnyddio adnoddau, a dyma beth ddigwyddodd."

Yn 2012 fe wnaeth adroddiad y Swyddfa Archwilio ddweud fod cyllid Awema wedi ei ddefnyddio i dalu £2,120 am dâl aelodaeth campfa ar gyfer staff, gwerth £800 o docynnau rygbi a chriced, a dirwy parcio o£110 ar gyfer Mr Malik.

Fe wnaeth yr adroddiad hefyd ddatgelu:

  • fod Mr Malik "wedi cynyddu ei becyn cyflog, heb fod hyn yn broses agored na thryloyw." Roedd hyn yn cynnwys cynyddu cyflog Mr Malik i £65,719 heb ganiatâd y bwrdd;
  • fod merch Mr Malik, Tegwen Malik, "wedi ei phenodi, ac wedi cael dyrchafiad heb fod yn rhan o broses agored na thryloyw." Fe wnaeth ei chyflog hi gynyddu o £20,469 yn Ionawr 2008 i £50,052 yn Awst 2011;
  • fod Mr Malik wedi defnyddio cyllid Awema mewn modd amhriodol, gan gynnwys talu dyledion cardiau credyd o £9,340.
Disgrifiad o’r llun, Fe wnaeth llys benderfynu fod Naz Malik yn ddieuog o ddau gyhuddiad o dwyll

Achos llys

Ddwy flynedd yn ddiweddarach fe wnaeth llys benderfynu fod Mr Malik yn ddieuog o ddau gyhuddiad o dwyll yn erbyn yr elusen.

Fe fethodd rheithgor yn Llys y Goron Abertawe ddod i benderfyniad ar drydydd cyhuddiad yn ymwneud â dyledion cardiau credyd.

Fe wnaeth Mr Malik fynnu bod y taliadau wedi eu gwneud fel rhan o'i gostau treuliau.

Heddiw fe wnaeth y Comisiwn Elusennau ddatgelu fod Mr Malik wedi defnyddio arian yr elusen i dalu am "westai moethus" ac y byddai'n gwario swm mawr o arian mewn bwytai.

Dywed y Comisiwn Elusennau nad oedd ymddiriedolwyr Awema wedi cael digon o hyfforddiant ynglŷn â'u cyfrifoldebau, a bod hyn wedi arwain at "ddiffyg eglurder ymhlith ymddiriedolwyr ynglŷn â phwy oedd â'r hawl i ganiatáu treuliau'r pennaeth".

"Fe wnaeth yr ansicrwydd yma arwain i reolaeth wan o dreuliau gan arwain at sefyllfa lle'r oedd posibilrwydd i'r pennaeth roi sieciau i'w hyn am symiau mawr o arian, a hyn heb fod yr ymddiriedolwyr yn ymwybodol."

Dywedodd Michelle Russell, cyfarwyddwr ymchwiliadau'r Comisiwn Elusennau:

"Mae gan ymddiriedolwyr ddyletswydd i warchod arian yr elusen ac i rwystro camddefnydd.

"Mae'n rhaid i ymddiriedolwyr sicrhau fod yna drefn o oruchwylio cyllid elusen a bod yna graffu ar wariant, gan gynnwys adroddiadau ar gyfer cyfarfodydd o'r ymddiriedolwyr, gan dderbyn y gall natur y wybodaeth ariannol amrywio yn ôl maint a chymhlethdod yr elusen dan sylw."

Mae'r adroddiad yn nodi fod Awema yn y pen draw wedi colli taliadau grant oddi wrth y llywodraeth oherwydd methiannau wrth reoli arian.

Heb gymhorthdal fe fu'n rhaid i'r elusen ddirwyn i ben.

"Mae'n bwysig fod ymddiriedolwyr sy'n arwain elusen yn gosod y 'nodyn cywir' - fod yna ddiwylliant o ddefnyddio arian yn bwyllog, a bod trefn rheoli addas mewn bodolaeth," medd adroddiad Comisiwn Elusennau.

"Mae diwylliant o'r fath yma yn cael ei greu gan ymddiriedolwyr a'r prif reolwyr, a ddylai arwain drwy esiampl."