Y gwir yn erbyn Y Byd

Ar 6 Hydref cyhoeddodd Cyngor Llyfrau Cymru y bydd Golwg360 yn parhau i gynnal gwasanaeth newyddion digidol Cymraeg am y dair mlynedd nesaf.

Cafodd gwasanaeth digidol Golwg360 ei sefydlu ar ôl ennill cefnogaeth ariannol Llywodraeth Cymru i wneud hynny ym mis Mai 2008.

Cyn i'r fenter honno ddod i fodolaeth roedd yna gynlluniau ar droed i greu papur newydd dyddiol yn y Gymraeg. Oes yna alw bellach am bapur newydd printiedig dyddiol drwy gyfrwng y Gymraeg?

Tanysgrifiodd cannoedd o bobl i fenter Y Byd. Er bod cyfanswm o tua £340,000 wedi ei fuddsoddi, fuodd y trafodaethau rhwng arweinwyr y fenter a Llywodraeth Cymru ddim yn rhai ffrwythlon. Roedd Y Byd, yn llythrennol, ar ben.

"Nid dyma yw'r adeg i ail godi'r cwestiwn i ailgychwyn, o ystyried y sefyllfa economaidd - dydy o ddim yn starter ar hyn o bryd," meddai Ned Thomas, un o sylfaenwyr Y Byd.

"Dwi ddim yn gwneud y fath ymchwil ag yr oeddwn i ar y pryd ond y papur newydd oedd y model bryd hynny - gyda hyn a hyn o danysgrifwyr a hyn o hyn o grantiau, gwerthiant achlysurol ac ychydig o hysbysebion.

"Be' sy' wedi digwydd ers hynny yw bod arian mewn hysbysebu print wedi crebachu a bod rhai ar-lein heb godi i'r graddau sy'n gwneud yn iawn am hynny. Dwi ddim yn meddwl y byddai papur a fyddai'n ddibynnol ar danysgrifwyr wedi dioddef yn yr un ffordd ond does wybod os bydden ni wedi cael digon yn y lle cyntaf.

"Mae'r papurau mawr yn trio troi pobl yn danysgrifwyr a dydw i ddim yn eu gweld nhw'n llwyddo rhyw lawer. Petasai Y Byd wedi dechrau adeg hynny, mae'n annhebygol byddai'r model wedi aros yr un fath."

'Tyrchu'

Bwriad y papur oedd sefydlu pencadlys ym Machynlleth gan anelu i gynnig 24 o swyddi, gyda'r mwyafrif yn rai llawn amser i newyddiadurwyr.

"Y golled fwyaf o beidio cael Y Byd oedd y nifer o swyddi newyddiadurol achos mae angen adnoddau i gael newyddiaduraeth 'caib a rhaw' - i gael pethau gwreiddiol ac i dyrchu ychydig bach," ychwanegodd Ned Thomas. "Mae peidio cael hynny'n golled i ddemocratiaeth.

"Mae pobl yn cyflawni be' sy'n bosib, ond be' sydd angen mwy ohono fo yw amser newyddiadurwyr."

Image caption Enillodd Ned Thomas wobr Llyfr y Flwyddyn 2011 am ei hunangofiant 'Bydoedd'

Daeth y fenter o dan gryn bwysau ar sawl achlysur.

Y bwriad ar y cychwyn oedd lansio'r papur erbyn diwedd 2004, ond cafodd y dyddiad hwnnw ei wthio 'nôl sawl gwaith.

Cafodd swyddi hyd yn oed eu hysbysebu yn 2006, cyn i'r papur benodi golygydd (Aled Price) a dirprwy olygydd (Catrin Rogers).

Dyddiau du

Ond ar 9 Awst 2007, gofynnodd y Gweinidog Treftadaeth ar y pryd, Rhodri Glyn Thomas, i Fwrdd yr Iaith Gymraeg gynnal arolwg o'r wasg brintiedig cyfrwng Cymraeg.

Nod yr arolwg yn y pen draw oedd i gyflwyno argymhellion i'r Cynulliad ynglŷn â sut i wella'r gefnogaeth ariannol oedd yn cael ei rhoi i gylchgronau a phapurau newydd Cymraeg. Roedd sefydlu papur newydd dyddiol Cymraeg hefyd yn rhan o'r arolwg.

Penododd Bwrdd yr Iaith Gymraeg Dr Tony Bianchi i gynnal yr arolwg. Roedd o blaid cael papur newydd dyddiol yn y Gymraeg, ac fe wnaeth argymell hynny yn yr adroddiad. Ond, meddai, doedd yna ddim digon o brawf i ddangos y byddai'r fath beth yn gweithio.

"Roedd hi'n ddyddiau du iawn ar y wasg brintiedig yn gyffredinol a doedd menter Y Byd methu gwrthbrofi hynny gwaetha'r modd," eglurai Dr Bianchi.

"Fydde hi wedi bod y cyfnod gwaetha' posib mewn hanes i gyhoeddi papur newydd dyddiol yn anffodus.

"Roedd calon dyn o blaid y fenter ond doedd neb yn gallu profi lefel digonol o werthiant a dydw i heb glywed yr un ddadl, yn anffodus, sy'n gwrthbrofi fy nghasgliadau i yn yr adroddiad."

Roedd amryw yn beio diffyg cefnogaeth gwleidyddol i gael y fenter ar ei thraed - pwynt sy'n cael ei ategu gan Dr Bianchi.

"Roedd yna ddiffyg gweledigaeth ac ewyllys da ar ran y gwleidyddion, yn sicr," ychwanegodd. "Roedd ambell un yn gefnogol, ond roedd sawl un wedi dweud wrtha i, mewn gwrionedd, nad oedd y Cynulliad eisiau papur newydd dyddiol."

Cyhoeddodd Llywodraeth Cymru y byddai £200,000 y flwyddyn yn ychwanegol ar gael i'r wasg Gymraeg ac y byddai'n rhaid i gwmnïau gystadlu am yr arian.

Roedd hwn yn ffigwr annigonol i gefnogwyr Y Byd, ac ym mis Chwefror 2008 daeth y newyddion bod y fenter wedi dod i ben.

"Roedd o'n bwysau ar fy ysgwyddau i am ddwy neu dair blynedd wedyn achos roedden ni'n gorfod sicrhau fod pobl yn cael eu harian yn ôl," eglurai Ned Thomas.

"Roedd y gwaith oeddech chi'n gorfod gwneud ar ôl i'r peth fynd i'r gwellt yn ddi-ddiolch. Ond hyd yn oed yn y cyfnod yna ges i lot o gefnogaeth. Mae pethau gwaeth yn digwydd yn y byd."

Yr oes ddigidol

Ymlaen i 2016, ac mae cynllun tebyg - ar-lein yn unig - ar droed.

Huw Marshall yw sylfaenydd Y Newyddion, menter sy'n bwriadu creu "gwasanaeth newyddion annibynnol yn y Gymraeg gall ddod yn hunangynhaliol yn y dyfodol".

"Y nod yw datblygu'r llwyfan a chodi arian, trwy ymgyrch ariannu torfol, cynnal trafodaethau gyda phartneriaid amrywiol, gyda'r bwriad o lansio ym mis Mawrth 2017," meddai.

"I'r fenter lwyddo bydd angen magu ethos newydd gydweithiol, felly mae'r sgyrsiau wedi cychwyn, ein cyfrif Twitter yw'r man cychwyn."

Mae'r oes wedi newid, ond amser a ddengys os fydd ffawd y fenter ddiweddaraf yma yr un fath ag Y Byd.