Sefydlu grŵp i ad-drefnu cyrff treftadaeth Cymru

Castell Caerffili
Image caption Mae neuadd Castell Caerffili ymysg y lleoliadau y mae Cadw yn eu llogi ar gyfer priodasau

Gall rhai o gyrff hanes a threftadaeth Cymru golli rheolaeth o'u hochr fasnachol, os yw cynlluniau newydd yn cael eu gwireddu.

Mae Llywodraeth Cymru wedi sefydlu grŵp i ystyried sut mae uno gwaith masnachol y corff henebion, Cadw, ac Amgueddfa Cymru o dan ymbarel newydd o'r enw Cymru Hanesyddol.

Bydd y grŵp hefyd yn ystyried os dylai sefydliadau eraill fel Llyfrgell Genedlaethol Cymru gael eu cynnwys yn yr ad-drefniant.

Mae gweithgaredd masnachol y cyrff yn cynnwys gwerthu bwyd a llogi lleoliadau ar gyfer priodasau.

Fe ddywedodd Amgueddfa Cymru bod gan y cynlluniau "oblygiadau dirfawr" i'r sefydliad.

Achos busnes

Bydd y grŵp - sydd wedi ei gadeirio gan Gyfarwyddwr yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol yng Nghymru, Justin Albert - yn cyhoeddi achos busnes erbyn Ionawr 2017.

Roedd Llafur Cymru wedi addo sefydlu Cymru Hanesyddol yn eu maniffesto ar gyfer etholiad y Cynulliad eleni.

Ysgrifennydd yr Economi, Ken Skates, oedd yn gyfrifol am y maniffesto, ac yntau sydd wedi sefydlu'r grŵp llywio fydd yn ystyried sut mae gwneud y gorau o botensial masnachol cyrff hanes a threftadaeth y wlad.

Image caption Amgueddfa Cymru sy'n gyfrifol am atyniadau fel Amgueddfa Werin Sain Ffagan ger Caerdydd

Wrth ymateb, fe ddywedodd Amgueddfa Cymru eu bod wedi derbyn gwahoddiad fod yn rhan o'r grŵp ac y bydden nhw'n "cyfrannu at y trafodaethau".

Ond fe rybuddion nhw bod gan y cyhoeddiad "oblygiadau dirfawr i Amgueddfa Cymru" ac y byddai'n rhaid "eu hystyried yn ofalus" a chynnal ymgynghoriad cyn i unrhyw newidiadau ddod i rym.

Fe ychwanegon nhw: "Mae angen i unrhyw ganlyniad barchu annibyniaeth, hunaniaeth, hygrededd a phwrpas Amgueddfa Cymru fel Amgueddfa Genedlaethol, elusen gofrestredig a chwmni cyfyngedig, sy'n gweithredu o dan Siarter Frenhinol."

Mae'r sector dreftadaeth yn cefnogi tua 40,000 o swyddi ac yn cynhyrchu £749m (2.6% o'r economi). Mae'r sector ddwbl maint y sector amaethyddol.

Mae llefarydd Plaid Cymru ar ddiwylliant, Dai Lloyd wedi galw am ddadl ar y mater yn y Cynulliad, gan honni ei fod yn bygwth annibyniaeth yr amgueddfa.