Cymeradwyo Mesur Cymru yn Nhŷ'r Cyffredin

Bethan James
Gohebydd Gwleidyddol BBC Cymru

Cyhoeddwyd

Mae Aelodau Seneddol wedi cymeradwyo Mesur Cymru ar lawr Tŷ'r Cyffredin ddydd Llun.

Dyma'r mesur sy'n argymell pwerau newydd i'r Cynulliad dros ynni a thrafnidiaeth ymysg pethau eraill.

Yn ôl Ysgrifennydd Cymru, Alun Cairns mae'r Mesur yn rhoi terfyn ar y dadleuon ynglŷn â phwerau'r Cynulliad.

Mae'n awyddus bod pobl yn deall beth sydd wedi ei ddatganoli a beth sydd heb ei ddatganoli.

Bydd y ddeddfwriaeth newydd yn diffinio'n union beth sydd dan reolaeth San Steffan, fel rhan o fodel o gadw pwerau'n ôl - sydd yn gwbl groes i'r drefn bresennol.

Mae'r ddeddfwriaeth ar hyn o bryd yn amlinellu pa feysydd sydd dan reolaeth y Cynulliad, gyda'r dybiaeth fod popeth arall dan reolaeth San Steffan.

disgrifiad o’r llunMae Alun Cairns yn dweud bod y Mesur yn rhoi terfyn ar y dadleuon ynglŷn â phwerau'r Cynulliad

'Grym newydd'

"Mae hwn yn rhoi grym newydd i Lywodraeth Cymru a'r Cynulliad" meddai Mr Cairns.

"Mae'n rhoi'r grym iddyn nhw ddeddfwriaethu ar faterion sydd yn gwneud gwahaniaeth yng Nghymru.

"Hyd yn hyn rydyn ni wedi cael llawer o ddadleuon am bwy sy'n gyfrifol am ba lefel o bolisi. Mae hwn yn dod a rhyw fath o ddiwedd nawr i'r ddadl, lle mae'n ddigon clir pwy sy'n gyfrifol am bob dim.

"Mae hwn yn creu Cynulliad sydd yn wir atebol a llywodraeth sydd yn wir atebol i'r cyhoedd yng Nghymru.

"Mae hwn yn rhoi grym newydd eu bod nhw'n gallu deddfwriaethu ar y polisïau sy'n gwneud gwahaniaeth yng Nghymru. Nawr mae fyny i Lywodraeth Cymru ymateb i'r her newydd."

Pwerau newydd

Bydd y ddeddfwriaeth newydd yn ehangu pwerau'r Cynulliad - gan roi rheolaeth dros ffracio, arwyddion ffyrdd, etholiadau'r Cynulliad a chyfyngiadau cyflymder.

Yn ogystal, bydd yn galluogi'r Cynulliad i gael statws Senedd am y tro cyntaf.

Mae Swyddfa Cymru yn mynnu eu bod nhw wedi ceisio sicrhau trafodaeth lawn gyda'r Cynulliad a'r pleidiau oll.

Serch hynny, mae'r mesur wedi achosi cryn dipyn o ddrwgdeimlad rhwng Llywodraeth Cymru ym Mae Caerdydd a Llywodraeth San Steffan.

Ym mis Hydref 2015 fe wnaeth Stephen Crabb, Ysgrifennydd Cymru ar y pryd, gyhoeddi Mesur drafft Cymru, wnaeth achosi ffrae fawr, gyda rhai yn cyhuddo Llywodraeth San Steffan o geisio cymryd pwerau'r ôl o fae Caerdydd.

Ailwampio

Mae'r Mesur bellach wedi ei ailwampio yn sylweddol. Pan gyhoeddwyd ar ei newydd wedd, dywedodd Alun Cairns bod Llywodraeth Cymru yn "cytuno'n gyffredinol gyda hanfodion" y Mesur.

Ychwanegodd bod llywodraethau Prydain a Chymru "am gael yr un pethau",

"Rydym am i Lywodraeth Cymru fod yn atebol am y penderfyniadau mae'n ei wneud," meddai.

disgrifiad o’r llunDywedodd Jonathan Edwards bod y mesur yn "eilradd iawn ei natur"

Ond nid yw pawb yn gwbl hapus gyda'r Mesur.

Mae Aelod Seneddol Plaid Cymru, Jonathan Edwards "ychydig yn siomedig" gan fod y ddeddf yn "eilradd iawn ei natur o gymharu gyda'r hyn sydd ar gael i'r Alban a Gogledd Iwerddon".

Dyw'r Mesur ddim yn gwireddu'r "cytundeb gafodd ei wneud adeg Comisiwn Silk", meddai.

Ychwanegodd: "Dyna oedd y peth cyntaf oedden ni'n ceisio cyflawni - felly pwerau dros bethau megis yr heddlu ag ati, a chyfiawnder a holl radd o fesurau ffiscal sy'n bwysig iawn o ran yr economi.

"Ond ers Comisiwn Silk, wrth gwrs, mae newidiadau enfawr wedi digwydd yn wleidyddol.

"Yn gyntaf, wrth gwrs, annibyniaeth yn yr Alban - y refferendwm yno a'r canlyniad yn cael ei golli, ond yn arwain at Ddeddf Yr Alban - gyda phwerau enfawr i'r Alban o ran pwerau ffiscal a phob math o feysydd polisi eraill.

"Ac wedyn yn y gwanwyn 'ni wedi cael refferendwm Brexit, sydd yn fy marn i yn mynd i orfod gweddnewid sut mae'r Wladwriaeth Brydeinig yn dosbarthu pŵer yn fewnol.

"Nid yw'r ddeddf hon yn mynd yn agos i edrych ag ymateb i'r datblygiadau enfawr hynny sydd wedi digwydd yn y blynyddoedd diwethaf."

Plismona

Mae Prif Weinidog Cymru hefyd o'r farn bod angen "mwy o waith ar rai agweddau" o'r Mesur.

Ym mis Mehefin dywedodd Carwyn Jones: "Mae 'na rai materion fel plismona , ble rydyn ni'n credu, fel Yr Alban a Gogledd Iwerddon, neu Fanceinion petai'n dod i hynny, y dylai Cymru gael rheoli plismona."

Fe wnaeth Alun Cairns bwysleisio yn glir ddydd Llun na fyddai hynny yn digwydd yn y dyfodol agos.

"Mae Carwyn Jones wedi derbyn bod hwn yn llinell goch i ni fel Llywodraeth San Steffan," meddai. "Dy'n ni ddim eisiau datganoli yn y ffordd mae fe'n gofyn amdano.

"Wrth gwrs ry'n ni wedi datganoli plismona i'r Comisiynwyr Heddlu a Throsedd, felly mae'r cymunedau wirioneddol wedi cymryd rôl dros edrych ar ôl sut mae'r heddlu'n gweithredu yn eu cymunedau.

"Felly does dim llawer o bwrpas i roi'r grym i fae Caerdydd pan mae Heddlu Dyfed Powys, neu Heddlu'r Gogledd neu Heddlu De Cymru neu Gwent yn cymryd cyfrifoldeb dros yr heddlu yn y gymuned yn uniongyrchol."

Er yr amheuon ynglŷn â'r Mesur, fe wnaeth Aelodau Seneddol ei gymeradwyo ddydd Llun.

Ond nid dyma ddiwedd taith Mesur Cymru, a bydd nawr yn dod dan sylw'r Arglwyddi.