Ydy'r hinsawdd yn newid?

cwch

Mae gwyddonwyr yn rhagweld mai 2016 fydd y flwyddyn gynhesa' sydd wedi ei chofnodi. Felly beth yw'r her sy'n ein wynebu yma yng Nghymru wrth i'r hinsawdd newid? Dyma'r cwestiwn y bydd yr Athro Siwan Davies o Brifysgol Abertawe yn ceisio ei ateb mewn cyfres newydd, Her yr Hinsawdd ar S4C.

Bu hi'n rhannu rhai o'i hargraffiadau gyda Cymru Fyw.


Newidiadau mawr ar droed

Athro Prifysgol ydw i ac ymchwil ar newid hinsawdd sy'n mynd â fy mryd i. Rwy'n gweithio yn bennaf mewn labordy, gyda meicrosgôp wrth law, ond yn aml yn cael cyfle i fynd ar waith maes cyffrous mewn gwledydd anghysbell i gasglu samplau iâ a mwd. Y cyfan er mwyn casglu tystiolaeth ar natur a sbardun newidiadau naturiol y gorffennol.

Ond dros y misoedd diwethaf dwi 'di bod ar daith newid hinsawdd tra gwahanol - taith i gymunedau sydd eisoes yn cael eu heffeithio gan newid hinsawdd. Newid hinsawdd sydd yn cael ei achosi gan effaith pobl. Yn fy ngwaith bob dydd, rwy'n aml yn esbonio'r dystiolaeth wyddonol i gynulleidifaoedd amrywiol er mwyn dangos fod patrwm y newidiadau heddiw yn wahanol iawn i'r hyn sydd wedi digwydd yn y gorffennol. Ond nid wyf erioed wedi cael y cyfle i gyfarfod â'r bobl sy'n gorfod ymateb heddiw i fygythiadau difrifol newid hinsawdd.

Image caption Eleni mae'r iâ yn yr Ynys Las wedi dechrau toddi bron ddeufis yn gynt na'r arfer

Peryglon

Yr Ynys Las yw cychwyn y daith, lle mae'r llen iâ yn toddi ar raddfa frawychus o gyflym. Dim ond 56,000 o bobl sy'n byw yn y wlad hon a hynny ar hyd ymlyon yr iâ. Siaradais â nifer o ffermwyr oedd yn ei gweld hi'n anodd i dyfu digon o wair i'w defaid oherwydd sychder, mae nifer wedi newid i dyfu llysiau.

Ond wrth i'r iâ grebachu mae 'na bosibiliadau newydd o ran mwyngloddio a masnachu a nifer yn edrych yn obeithiol i'r dyfodol. Er hynny, mae rhai yn sylweddoli bod y symptomau yn dechrau yn yr Ynys Las a bod yr iâ yn toddi yn beryg i weddill y byd.

Ac wrth i lefel y môr godi, mae ynysoedd isel y Maldives, miloedd o filltiroedd i ffwrdd, yn debygol o ddiflannu o dan y don. Dyma i chi ynysoedd a chymunedau sydd wir mewn perygl.

Er bod yna weithredu ar lefel llywodraethol, ymateb y cymunedau llai wnaeth yr argraff fwyaf arna i. Cefais fraint o aros ymysg pobl Ynys Kudafari - cymuned fechan sydd wedi dod at ei gilydd yn wirfoddol i amddiffyn a diogelu eu hynys. Y bobl ifanc yn bennaf oedd yn arwain y gwaith o blannu coed ac adeiladu basgedi cwrel; dyfodol eu plant nhw sydd yn y fantol.

Image caption Y criw ffilmio gyda rhai o frodorion Ynys Kudafari

Rhaid canmol blaengarwch S4C a Chwmni Telesgop am rhoi llwyfan i newid hinsawdd ac am adrodd y stori drwy lygad gwyddonydd. Yn rhy aml mae newid hinsawdd yn boddi mewn iaith arbenigol a thechnegol ond mae'r gyfres yma yn portreadu storiau'r bobl. Lluniau, delweddau a straeon o'r fath sy'n codi proffil yr her a sicrhau ymrwymiad ar draws ein cymunedau.

Mae'r daith wedi bod yn fythgofiadwy ac agweddau positif pobl yr Ynys Las a'r Maldives yn ysbrydoledig. Ac yn rhaglen olaf y gyfres cawn gipolwg ar brosiectau cyffrous yng Nghymru i ddatblygu ffynhonellau ynni gwyrdd.

Ond mae'r her o'n blaenau yn enfawr.


Her yr Hinsawdd, S4C, Nos Fawrth, 5 Gorffennaf, 21:30

Mae yr Athro Siwan Davies hefyd yn blogio yn rheolaidd i wefan Menywod Cymru.