Chwalfa: Tu ôl i'r cast

Lisa Jên Brown yn ymarfer gyda chast cymunedol Chwalfa Image copyright Warren Orchard
Image caption Lisa Jên Brown yn ymarfer gyda chast cymunedol Chwalfa

Wrth i'r ddrama hirddisgwyliedig Chwalfa agor yng nghanolfan Pontio ar 17 Chwefror mae dros 50 o bobl leol yn edrych ymlaen i droedio'r llwyfan gydag actorion proffesiynol y Theatr Genedlaethol.

Addasiad Gareth Miles o nofel wreiddiol T Rowland Hughes am Streic Fawr Chwarel y Penrhyn a rwygodd gymuned Bethesda yn y ganrif ddiwethaf yw'r ddrama.

Fe aeth BBC Cymru Fyw i gael gair efo rhai o'r cast cymunedol wrth iddyn nhw ymarfer cyn y perfformiad cyntaf i weld sut mae hi wedi mynd:


Rheinallt a Gwion

Image caption Mae Rheinallt (chwith) a Gwion (dde) yn ymddangos gyda'i gilydd ar y llwyfan

Yn adnabyddus i lawer fel Callum yn y gyfres deledu Rownd a Rownd mae Rheinallt Wyn Davies o Fethesda yn chwarae rhan Huw Deg Ugain yn Chwalfa.

"Am ei bod hi am Fethesda a'r streic, a finna'n dod o Fethesda, ma'n golygu mwy i fi i gael bod yn rhan ohoni.

"Mi wnaeth taid weithio am flynyddoedd yn y chwarel ac fe gafodd aelod o fy nheulu ochr mam ei ladd yn y chwarel ar ôl ffrwydriad. Mae'r stori'r un mor berthnasol heddiw, ac mi fydd mewn deg mlynedd, achos mae pobl yn dal i fynd drwy'r un math o bethau.

"Y tro cynta mi roeddan ni o fewn diwrnod i fod yn gwneud y dress run ac mi roedd hi'n siom fawr. Ond yr ail dro rownd rŵan mae'r adeilad yn barod, ma' bob dim yn ei le a dwi'n edrych ymlaen yn ofnadwy."

Mae Gwion o Fenllech yn rhannu rhan Llew efo Ifan Pritchard, sydd hefyd o Fôn. Mae dau dîm gwahanol o actorion cymunedol yn cymryd eu tro i berfformio

"Dwi wrth fy modd yn cael y fath gyfle mor ifanc, mae'n wirioneddol werthfawr i gael gweithio efo pobl broffesiynol sydd efo'r fath brofiad," meddai.

Caryl Burke

Image caption Caryl Burke: "Wedi bod yn brofiad unigryw"

Mae Caryl yn ymchwilydd teledu sy'n teithio o Borthmadog i'r ymarferion ond mae'r profiad o fod yn rhan o gynhyrchiad theatr mawr wedi bod yn werth chweil meddai: "Mae wedi bod yn ddiddorol cael gweithio efo actorion proffesiynol a gweld sut mae rhywbeth fel'ma yn dod at ei gilydd.

"Dim yn aml ydych chi'n cael cyfle i weithio ar gynhyrchiad mor fawr â hyn, ac yn Pontio hefyd - profiad unigryw.

"Ro'n i'n rhan o'r cast gwreiddiol a dwi'n cofio'r cyfarfod gawson ni pan roedd rhaid esbonio na fyddai'r cynhyrchiad cyntaf yn digwydd. Roedd pawb yn hollol fflat achos roedden ni wedi dechre ymarfer yn iawn a dechre dod i 'nabod ein gilydd yn well.

"Mi wnes i daflu'r sgript am mod i ddim yn teimlo fod na bwynt ei gadw.

"Ond ryden ni nôl ac wedi cyrraedd y pwynt yna eto rŵan!"

John Williams

Image caption Mae John Williams wedi ei enwi ar ôl ei daid oedd yn un o streicwyr y Penrhyn

Mae gan John Williams o Fiwmares reswm da dros gymryd rhan yn y cynhyrchiad gan fod ei daid yn un o chwarelwyr Streic y Penrhyn.

"Mae hi'n stori gyfarwydd iawn imi," meddai. "Roedd fy nhaid yn aelod o un o'r corau oedd yn codi arian at yr achos - mae ei ddyddiaduron gen i adra.

"Roedd yn un o dri chôr lleol oedd yn crwydro drwy Brydain yn hel arian i'r streicwyr a'u teuluoedd. Rhyngddyn nhw mi ddaru nhw hel £32,000 sy'n cyfateb i dros filiwn o bunnoedd heddiw."

Mae John yn chwarae tair rhan - chwarelwr sy'n aelod o'r pwyllgor sy'n mynd at yr Arglwydd Llechfaen i ofyn am fwy o hawliau; plismon a dyn sy'n eistedd yn y dafarn, "rôl bwysig iawn!" meddai.

Gethin a Gwydion

Image copyright Warren Orchard
Image caption Mae Gethin (chwith) a Gwydion (dde) yn chwarae rhan mab y prif gymeriad, ond dim yr un pryd!

Mae Gwydion a Gethin yn cymryd eu troi i actio rhan Gwyn, sef mab Edward Ifans.

"Mae 'di bod yn brofiad rili da," meddai Gwydion. "Mae actio efo'r actorion proffesiynol di bod reit 'wiyrd' ac mae wedi bod yn gymaint o brofiad gwneud hynny - mi faswn i'n licio gwneud hyn pan fydda' i'n hŷn".

Nora Jones a Gaynor Elis-Williams

Image caption Nora Jones (chwith) a Gaynor Elis-Williams (dde): "Wedi cael y byg"!

Roedd Gaynor Elis-Williams, sy'n byw yn y Carneddi ger Bethesda, eisiau bod yn rhan o'r cynhyrchiad am ei bod yn "meddwl ei fod yn gyfle gwych i gymryd rhan mewn rhywbeth sydd ynghlwm wrth hanes lleol Bethesda."

"Mae di bod yn brofiad grêt ac hefyd yn wych gweld gymaint o bobl ifanc yn y cast cymuendol yn mwynhau ac yn llawn brwdfrydedd.

"Mae cael gweld yr actorion proffesiynol wrthi yn gynhyrfus er nad ydyn ni wedi cydweithio llawer iawn yn yr ymarferion blaenorol. Dan ni di bod yn dueddol o ymarfer ein caneuon ni a'n symudiadau ni ar wahân ond wedi gweld ambell un o'r actorion," meddai.

Image caption Y cyfarwyddwr Arwel Gruffydd yn trafod gyda'r cast cymunedol

Mae'r actorion proffesiynol yn cynnwys Lisa Jên Brown, Dyfrig Evans, Mark Flanagan, Gwenno Hodgkins, Morfudd Hughes a Llion Williams.

"'Dani'n teimlo reit gynhyrfus rŵan fod y perfformiad cyntaf yn agosáu ac yn teimlo bod y gwaith caled a'r amser ymarfer wedi bod yn werth chweil."

"Fel aelod o'r Corws mae na lot i'w ddysgu, dim yn unig yr actio ond dysgu'r emynau hefyd," meddai Nora Jones o Dalysarn sydd wedi gweithio efo'r Theatr Genedlaethol o'r blaen yn y ddrama gymunedol Blodyn.

"Mi fues i'n sefyll mewn cau, yn y glaw, am ddwy noson efo Dyfrig Evans! Ond roedd o'n berfformiad gwych. Mi wnes i fwynhau gymaint ro'n i eisiau gwneud eto, dwi di cael y byg rŵan - does na'm digon i'w gael a dwi'n dechra edrych ymlaen at yr un nesa'n barod!"

Elis

Image caption Mae Elis wedi dysgu sut i wneud tacl rygbi ar lwyfan!

"Dwi'n chwarae rhan Oswald sy'n helpu Gwyn pan mae'n cael ei fwlio," meddai Elis.

"Mae 'di bod yn brofiad cŵl achos ti'n gallu mynd at dy ffrindiau a deud 'dwi di dysgu sut i rygbi taclo rhywun ar y llwyfan ddoe!' A wedyn ti'n gorfod dangos iddyn nhw!"

Dilys Pritchard

Image caption Dilys Pritchard: "Mae 'na lot o dalent ym Methesda!"

"Mi glywais i am y cynhyrchiad drwy rai o bobl ifanc Bethesda wnaeth ofyn imi ddod efo nhw i'r clyweliadau yng Nghapel Jerusalem - ar gyfer ffilm fel roedden ni'n meddwl!" meddai Dilys Pritchar sy'n 72 mlwydd oed ac wedi gwneud gwaith theatr amatur o'r blaen.

"Ni ydi'r backdrop - y bobl sy'n 'milio' rownd y cast ar y llwyfan.

"Mi wnaeth y ferch ffeindio bod fy hen daid yn perthyn i'r undeb ac mae na storis am y nheulu yn dianc i America oherwydd y streic. Braslun o'r hanes sydd yn y cynhyrchiad - dydi o ddim yn dangos y dioddefaint i gyd.

"Mae na bobl ifanc talentog iawn yma. Be faswn i'n licio ei wneud ar ôl hyn ydy ein bod ni'n dal i ddod at ein gilydd a helpu'r bobl ifanc yma yn eu blaenau. Mae na lot o dalent ym Methesda!"

Elin

Image caption Bydd Elin yn dathlu ei phen-blwydd ar lwyfan Pontio

Cafodd Elin ei gwahodd am glyweliad pan oedd hi a'i ffrindiau yn perfformioc cân actol efo'r ysgol mewn cyngerdd.

"Dwi yn y Corws felly dwi yn y cefndir. Dwi wedi gorfod dysgu pedair cân ac wedi mwynhau'r profiad. Dwi'n teimlo reit gynhyrfus bod y noson gynta' bron yma ac mi fydda' i'n perfformio ar fy mhen-blwydd!"

Martha ac Eleri

Image caption Mae Martha ac Eleri yn aelodau o'r Corws

Mae Martha ac Eleri yn y Corws ac mae'r ddwy o ardal Bethesda â chysylltiadau teuluol ag ardal y streic.

Mae'r ddrama yn Pontio rhwng 17 - 27 Chwefror.

Pob lwc iddyn nhw i gyd!

Image copyright Warren Orchard

Hefyd ar y BBC

Cysylltiadau Rhyngrwyd

Dyw'r BBC ddim yn gyfrifol am safleoedd rhyngrwyd allanol.