Coffáu cyfraniad dyn y radar o Abertawe

Yr Athro Edward Bowen
Image caption Cynghorydd Robert Francis-Davies: 'Fe fyddai ein byd yn hollol wahanol oni bai am athrylith y dyn hwn'

Mae plac glas wedi ei ddadorchuddio oherwydd cyfraniad Cymro at dechnoleg radar oedd yn drobwynt yn yr Ail Ryfel Byd.

Roedd yr Athro Edward Bowen yn wyddonydd ddatblygodd y dechnoleg radar gyfrannodd at lwyddiant y Cynghreiriaid yn y rhyfel.

Cafodd y plac ei ddadorchuddio tu allan i'r tŷ yng Nghocyd, Abertawe, ble oedd yn byw pan oedd yn blentyn.

Yn 1935 roedd radar yn golygu rhwydwaith o fastiau oedd yn 50 troedfedd o uchder.

Oherwydd ei waith roedd modd gosod dyfeisiadau radar yn 1943 ym mlaen awyrennau yn ystod Brwydr yr Iwerydd.

Felly roedd awyrennau'n gallu dod o hyd i longau tanfor yr Almaen hyd at 100 milltir i ffwrdd ond nid oedd y llongau'n gwybod am bresenoldeb yr awyrennau tan yr ymosodiad.

'Athrylith'

Cafodd Bowen ei eni yn 1911 a graddiodd ym Mhrifysgol Abertawe gyda gradd anrhydedd dosbarth cynta.

Dywedodd y Cynghorydd Robert Francis-Davies, yr aelod cabinet menter, datblygu ac adfywio: "Fe fyddai ein byd yn hollol wahanol oni bai am athrylith y dyn hwn ... oherwydd ei waith neilltuol fe gafodd y Cynghreiriaid y llaw ucha' yn ystod yr Ail Ryfel Byd.

"Yn 1947 fe gafodd Fedal Anrhydedd America, y wobor ucha i rywun nad oedd yn ddinesydd yn y wlad honno."

Arweiniodd gwaith ymchwil Bowen at ddatblygiadau fel systemau rheoli awyrennau, setiau teledu pelydrau catod a ffyrnau microdon.