Lle arbennig

Prom Aberystwyth Image copyright Janet Baxter

Fel rhan o ymgyrch 'Hoff Le' Cymru Fyw, mae llawer o bobl ar draws Cymru wedi bod yn rhannu lluniau o'r mannau hynny sy'n bwysig iddyn nhw. Ond beth sy'n eich ysgogi i benderfynu ar eich hoff le? A beth yw arwyddocâd eich dewis?

Un sy'n ymddiddori yn y pwnc yw'r Athro Rhys Jones, darlithydd yn Adran Daearyddiaeth Prifysgol Aberystwyth. Lle sy'n agos at ei galon ef - a llawer o bobl eraill mae'n siwr - ydi prom Aberystwyth. Yma mae'n ceisio esbonio pam.

Byw a bod mewn lle arbennig

Mae prom Aberystwyth wedi bod yn lle arbennig ac arwyddocaol i mi ers dechrau fy ngyrfa fel myfyriwr yn y Brifysgol dros bum mlynedd ar hugain yn ôl. Mae'r olygfa anhygoel, sŵn y tonnau a'r gwylanod, ynghyd â gwynt yr heli a'r sglodion yn cyfuno i greu lle sydd, i mi, yn unigryw a gwefreiddiol.

Yn ffodus, dydy dysgu am a cheisio deall natur lleoedd o safbwynt mwy academaidd fel Athro Daearyddiaeth heb bylu'r profiad hudolus hwnnw o fyw a bod mewn lle sy'n arbennig i mi.

Yn hytrach, mae wedi rhoi dealltwriaeth ychwanegol o'r hyn sy'n gwneud lleoedd yn bethau sy'n arwyddocaol i bob un ohonom ni.

Cysylltiad emosiynol

Image copyright Janet Baxter
Image caption Mae'r DJ Huw Stephens yn cytuno gyda Rhys Jones: "Fy hoff le ydi'r prom yn Aberystwyth. Mae gweld y môr yn neud i fi deimlo'n llonydd a hapus," meddai.

Yn gyntaf, mae unrhyw le yn cyfuno elfennau materol â theimladau. Ac mae hyn yn sicr yn wir am le fel prom Aberystwyth.

Mae'r pethau materol yn ddigon amlwg i bawb. Gallwn feddwl am adeilad y pier, Craig Glais ac ati. Ond cyfranna'r elfennau materol hyn at rywbeth mwy haniaethol sef y cysylltiad emosiynol sy'n bodoli rhwng unigolion a lleoedd penodol.

Ry'n ni'n uniaethu â rhai lleoedd am eu bod yn cynnig profiadau pleserus - neu ysbrydol hyd yn oed - i ni ar brydiau.

Lle unigryw

Yn ail, mae gofyn i unrhyw drafodaeth o le yn y byd cyfoes i ystyried sut mae lleoedd penodol yn cael eu heffeithio gan brosesau globaleiddio.

Yn Aberystwyth, er enghraifft, mae gweithwyr wrthi'n adeiladu dwy siop gadwyn fawr ar hyn o bryd. Un dehongliad o ddatblygiadau o'r fath yw eu bod yn creu byd unffurf, ble mae lleoedd wedi colli'r hyn sy'n eu gwneud yn unigryw.

Ond efallai ei bod yn ddoethach meddwl am sut mae prosesau globaleiddio yn helpu i greu lleoedd newydd yn hytrach na'u dileu. Fe fydd Aberystwyth dal yn lle unigryw, wedi'r cyfan, hyd yn oed wedi i'r ddwy siop newydd hon agor.

Pwysigrwydd y pum synnwyr

Image copyright Janet Baxter
Image caption Harbwr Aberaeron: "'Sdim lle mwy braf i ymlacio wrth wrando ar glychau'r cychod yn tincian ac edrych ar draws yr harbwr sy'n cael ei amgylchynu â'r tai lliwgar," yn ôl y ddarlledwraig Eleri Siôn.

Yn drydydd, er ein bod yn dueddol o ganolbwyntio ar y gweledol wrth ddeall natur lleoedd, mae'n bwysig cofio bod y cysylltiad rhwng pobl a lleoedd wedi ei seilio ar y pum synnwyr. Ni allaf ddychmygu prom Aberystwyth heb glywed sŵn y tonnau a chyffro'r gwynt ar fy wyneb.

Er fod pwyslais ymgyrch 'Hoff Le' ar rannu lluniau, mae'n werth cadw mewn cof yr aroglau, y synnau, y cyffyrddiadau a'r blasau hynny sy'n helpu i greu a chynnal ein perthynas â lleoedd.

Cysyniad hyblyg

Yn olaf, mae modd i'r syniad o le fodoli ar sawl graddfa. Dewisais i le lleol fel un sy'n arwyddocaol i mi - tref Aberystwyth ac yn enwedig y prom yn y dref honno.

Image copyright Gwenno edwards
Image caption Ystafell 139 yn Neuadd Pantycelyn yw Hoff Le Gwenno Edwards. "Dim byd ond desg, cadair a gwely yno ond roedd hynny'n ddigon," meddai.

Nododd rhai ysgolheigion, serch hynny, fod lleoedd yn gallu bodoli ar sawl graddfa.

Mae ystafell wely, er enghraifft, yn hafan dawel i rywun yn ei arddegau ac yn lle diogel i ddianc iddo. Yn yr un modd, honna aelodau o fudiadau amgylcheddol a dyngarol fod y byd yn ei grynswth yn lle maent yn uniaethu ag ef. Mae'r cysyniad o le, felly, yn rhywbeth hyblyg iawn o ran graddfa. Bydd yn ddiddorol gweld a fydd y cyfraniadau i ymgyrch 'Hoff Le' yn adlewyrchu'r hyblygrwydd hwn maes o law.

Dealltwriaeth dyfnach

Pob hwyl, felly, gyda'r fenter hon. Fe fydd yn creu cofnod unigryw o'r lleoedd hynny sy'n bwysig ar gyfer y Cymry. Gobeithiaf bydd hefyd yn gyfrwng i'r Cymry i ddatblygu dealltwriaeth ddyfnach o pam fod y lleoedd hynny mor bwysig iddynt.

Cofiwch bod amser ganddoch chi o hyd i rannu eich 'Hoff Le' gyda BBC Cymru Fyw. Gallwch ddod o hyd i'r manylion cysylltu i gyd fan hyn.