Llofruddiaeth carcharor: Teulu am gael atebion

Llun o'r Darren Thomas ifanc {chwith} a'i frawd Jeremy
Image caption Llun o'r Darren Thomas ifanc {chwith} a'i frawd Jeremy

Mae teulu dyn digartref gafodd ei lofruddio gan garcharor yng ngharchar Caerdydd yn mynnu atebion am pam y cafodd y ddau ddyn eu rhoi yn yr un gell.

Cafodd Darren Thomas, 45, ei ladd gan Colin Capp ym mis Mawrth 2014 - ddyddiau ar ôl dechrau dedfryd 12 wythnos am dorri amod Asbo am gardota.

Yn y gorffennol clywodd achos llys fod Capp, 23, yn dioddef o anhwylder personoliaeth a'i fod a thueddiadau seicopath.

Mae'r Ombwdsmon Carchardai yn ymchwilio i amgylchiadau marwolaeth Mr Thomas.

Roedd brawd Darren Thomas, Jeremy, eu mam a'u llysdad yn y llys wrth i fanylion y llofruddiaeth gael eu datgelu.

Clywodd y llys fod Capp wedi rhoi bag plastic o gwmpas pen Darren tra roedd o yn cysgu ac yna wedi ei grogi neu ei fygu.

Mi wnaeth o wedyn ei drywanu 100 gwaith yn ei wddw gyda beiro.

Cafodd ei garcharu am oes am y llofruddiaeth.

Roedd Capp, 23, yn ôl yn y carchar am ei fod wedi torri ei drwydded ar ôl cael rhyddhau o'r carchar am roi fflat ei gariad ar dân.

Mae teulu Darren Thomas yn gofyn a oedd modd atal y llofruddiaeth, ac maen nhw'n ymgynghori gyda chyfreithiwr am y posibilrwydd o ddod ag achos sifil.

Mi oedd Mr Thomas wedi treulio llawer o'i fywyd yn byw ar y stryd ar ôl gadael cartref yn 16 oed, ac yn byw mewn ac allan o hosteli a llefydd rhent.

Image caption Jeremy Thomas: Am gael atebion

"'Nath fy mrawd gerdded i ganol y dref, sefyll tu fas i HSBC, ffonio'r heddlu a dweud ei fod wedi torri ei Asbo. Mi ddywedodd e, 'Dw i ddim yn ymdopi, dewch i nôl fi' a diwedd hynny oedd ei fod wedi ei rhoi yn y carchar," meddai Jeremy Thomas.

"Mi ddylen 'na fod wedi bod ryw fath o le hanner ffordd. Roedd fy mrawd yn ddiniwed, ddim yn fygythiad. Doedd e ddim yn dreisgar o gwbl- oedd e jest yn trio goroesi ar y strydoedd.

"Nawr rydyn ni jest eisiau atebion: pam wnaeth Colin Capp ladd fy mrawd, wnaeth e ddioddef?

"Pwy wnaeth wneud y penderfyniad i roi fy mrawd gyda fe yn y gell, sut ddaethon nhw i'r casgliad yna?

"Oedd yr asesiadau risg wedi eu gwneud yn effeithiol ac oedden nhw yn checio y gell bob awr fel y gwnaethon nhw ddweud wrthon ni?"

Clywodd y llys bod Asesiad Rhannu Cell wedi ei gwblhau gan staff y carchar cyn i Mr Thomas gael ei roi mewn cell gyda Capp.

Cadw golwg

Ond mi glywodd y rheithgor hefyd bod dau berson oedd wedi rhannu cell gyda Capp wedi gofyn i gael symud ar ôl cwyno am ei ymddygiad rhyfedd.

Mi oedd Darren Thomas hefyd wedi mynegi pryder am Capp am fod swyddogion yn cadw golwg arno am fod 'na risg ei fod o am ladd ei hun.

Roedd y staff i fod i gadw golwg ar y gell bob awr.

Cafodd y ddau eu cloi yn y gell am 19:00 ac fe wnaeth swyddogion ddod o hyd i gorff Mr Thomas ar y llawr am 03.25 y bore, a hynny ar ôl i Capp ganu'r larwm.

Roedd swyddogion fod i oruchwylio'r gell pum munud yn ddiweddarach.

Roedd awdurdodau'r carchar yn ymwybodol o faterion iechyd meddwl Capp.

Clywodd achos llys ei fod wedi ei anfon nôl i'r carchar ar ôl iddo fynd i ward seiciatryddol Ysbyty'r Eglwys Newydd, Caerdydd, a gofyn am gymorth.

Roedd o wedi dweud ei fod yn ystyried cynnau mwy o danau.

'Llai o swyddogion carchar'

Mae grwpiau sydd yn ymgyrchu dros les carcharorion yn dweud eu bod nhw'n poeni am y cynnydd yn y nifer o ymosodiadau mewn carchardai.

Maen nhw'n dweud bod hi'n bosib bod lleihad yn nifer y swyddogion a gorlenwi wedi cyfrannu at hyn.

Mae ffigyrau gan Gynghrair Howard dros Ddiwygio Carchardai yn dangos bod 40% yn llai o swyddogion carchar yn gweithio ar y rheng flaen yng ngharchar Caerdydd yn 2014 nac yn 2010.

Mae carchar Caerdydd yn addas ar gyfer 539 o garcharorion. Ond roedd 799 yn y carchar ym mis Ebrill.

Image caption Juliet Lyon: Pryder am lefelau staffio

Dywedodd Juliet Lyon, Cyfarwyddwr Ymddiriedolaeth Diwygio Carchardai: "Os ydych chi yn lleihau lefelau staffio, y risg ydy bod staff ddim yn dod i adnabod y carcharorion yn y ffordd byddai rhywun eisiau ac mewn ffordd sydd yn sicrhau bod pobl yn saff."

Cydymdeimlad

Dywedodd llefarydd ar ran Gwasanaeth Carchardai eu bod yn cymryd eu "dyletswyddau i ddiogelu carcharorion, staff ac eraill o ddifri."

"Dyw trais o unrhyw fath ddim yn rhywbeth rydyn ni yn caniatáu ac mi fydd digwyddiadau difrifol yn cael eu cyfeirio at yr heddlu.

"Mi fydd amgylchiadau'r digwyddiad yma yn cael eu hymchwilio gan yr Ombwdsmon Carchardai ac mi fyddwn yn gwneud yn siŵr ein bod yn dysgu gwersi o'i adroddiad."

"Mae ein cydymdeimlad gyda theulu a ffrindiau Darren Thomas."

Dywedodd Swyddfa'r Ombwdsmon y byddan nhw yn cyhoeddi casgliadau eu hymchwiliad ar ôl unrhyw gwest posib i farwolaeth Mr Thomas.

Bydd yr ymchwiliad yn cynnwys edrych ar yr asesiadau risg ddigwyddodd cyn i'r ddau ddyn gael eu rhoi mewn cell.

Dywedodd llefarydd ar gyfer Swyddfa Crwner Caerdydd bod y crwner yn adolygu'r ffeiliau cyn penderfynu a fydd cwest yn cael ei gynnal.