Dirywiad y Sul Cymreig

Beti George

Mae'r ddarlledwraig Beti George wedi bod yn pori trwy archifau ffilm BBC Cymru ar gyfer cyfres 'Cymru ar Ffilm' sydd i'w gweld ar S4C. Yr wythnos hon mae hi'n trafod y newidiadau mewn agweddau moesol a dirywiad y Sul traddodiadol Cymreig:

Traddodiadau'r Sul

O dan ddylanwad y Calfiniaid, rwy'n cofio bod cyffwrdd â phêl ar y Sul yn bechod, neu fynd mas i chware, neu ddarllen papur dydd Sul - y 'News of the World' oedd yn boblogaidd - iawn i'w ddarllen ar ddydd Llun!

Mae'r bumed raglen yn y gyfres 'Cymru ar Ffilm' yn dechrau gyda gwreiddiau'r culni yma sef Diwygiad 1904-05. Ac fe gawn gip ar y Parchedig MP Morgan, Blaenannerch yn pregethu - roedd e wedi dod o dan ddylanwad Evan Roberts a'i griw.

Image caption Y Parch MP Morgan yn cofio'r Diwygiad yn 'Nefol Dân' yn 1959

Wel, 'dw i'n cofio MP Morgan yn dod aton ni i bregethu yng nghapel bach Coedybryn. A finne'n blentyn bach o'r farn ei fod yn bregethwr gwych. Nid fy mod yn cofio cynnwys ei bregethau, ond roedd e bob amser yn dechrau'n dawel, yn magu stêm ac yn codi ei lef a chyrraedd pinacl yr hwyl, cyn weindo lawr yn ôl. Y cyfan yn digwydd mewn 20 munud - dyna beth oedd yn ei 'neud yn bregethwr gwych!

Y dafarn a'r capel

Gwrthdaro mawr y 60au oedd hwnnw rhwng y dafarn a'r capel. 'Rown i wedi anghofio bod 'na chwe refferendwm wedi eu cynnal ar agor tafarne ar y Sul cyn, yn 1996, bod Cymru gyfan yn wlyb unwaith eto.

Y pechod mwya' yng ngolwg cynghorwyr parchus tre' Aberystwyth ar ddechre'r 70au oedd 'Last Tango in Paris' - fe benderfynon nhw wahardd y ffilm o sinemâu'r dre' er mawr ofid i Lyn Ebenezer.

Image caption Lyn Ebenezer yn anhapus gyda sensoriaeth yn Aberystwyth

Ond meddyliwch o ddifri beth fase'n cyndeidie ni'n meddwl am Gymru'r 70au gyda ffatri cynhyrchu LSD yn gweithio'n fflat owt mewn plasdy ger Carno. Yn ôl Sulwyn Thomas y gohebydd, hwn oedd y cynllwyn cyffurie mwya' roedd y blaned wedi ei weld erioed gyda hanner LSD y byd yn cael ei gynhyrchu yno.

Hap a damwain oedd hi'n llythrennol bod yr heddlu wedi dal y cynhyrchwyr. Ac fe ddaethon nhw o hyd i werth £14 miliwn o'r LSD pura' "a welodd y byd erioed".

Ond fydde purdeb a pharchusrwydd cymdeithas cefn gwlad Cymru byth yr un peth wedi hynny.

Cymru ar Ffilm: Parchusrwydd a Phechod, S4C, 22:00, Nos Fercher, 11 Mawrth

Bydd llais Beti George hefyd i'w glywed ar Beti a'i Phobl, 10:00, BBC Radio Cymru, Dydd Sul 15 Mawrth.

Image caption Sulwyn Thomas yn adrodd hanes 'Operation Julie' ar 'Heddiw' yn 1978