Creu copi 3D o gadair Hedd Wyn drwy dechnoleg argraffu

Copi 3D Image copyright Hawliau'r Goron
Image caption Mae'r copi'n cael ei arddangos yn y Senedd

Bydd copi o 'gadair ddu' wreiddiol y bardd Hedd Wyn, sydd wedi ei chreu drwy dechnoleg argraffu 3D, yn cael ei dadorchuddio ddydd Mawrth.

Cafodd y dechnoleg argraffu 3D ddiweddaraf ei defnyddio i ailgreu cadair sydd union yr un fath, a'r un maint â'r gadair ddu hanesyddol.

Bydd y gadair newydd yn cael ei harddangos yn y Senedd tan ddiwedd mis Mawrth, ac yna caiff ei defnyddio i ddehongli stori Cymru a'r Rhyfel Byd Cyntaf.

Llywodraeth Cymru sydd yn gyfrifol am ariannu'r cynllun i greu y gadair - ac mae'r gwaith yn ffrwyth llafur partneriaeth rhwng Prifysgol Caerdydd, Amgueddfa Genedlaethol Cymru ac Awdurdod Parc Cenedlaethol Eryri.

Cyn y seremoni ddadorchuddio, dywedodd y Prif Weinidog Carwyn Jones: "Hedd Wyn yw yn o feirdd enwocaf a mwyaf dylanwadol Cymru.

"Wrth inni goffáu can mlynedd ers dechrau'r Rhyfel Byd Cyntaf, mae'r gadair ddu wedi dod yn symbol o effaith ddirdynnol y Rhyfel Mawr ar gymunedau a theuluoedd ar draws Cymru, nifer ohonynt wedi colli tadau, brodyr, ewythrod a meibion yn y gyflafan.

"Mae hyn yn wir am Hedd Wyn. Roedd ei farwolaeth drasig ar faes y gad yn Fflandrys ym 1917 yn golygu na fyddai byth yn gallu hawlio ei gadair Eisteddfodol, a elwir bellach Y Gadair Ddu.''

Ychwanegodd Carwyn Jones:

''Mae'r gadair brydferth hon wedi cael ei chreu drwy ddefnyddio'r dechnoleg argraffu 3D ddiweddaraf. Rwy'n annog pobl i ddod i'w gweld, nid yn unig i gofio am Hedd Wyn ond i gofio am bawb a laddwyd yn y Rhyfel Mawr''.

Enillodd Ellis Humphrey Evans, o dan ei enw barddol Hedd Wyn, y gadair am ei awdl 'Yr Arwr' yn Eisteddfod Genedlaethol Penbedw yn 1917, chwe wythnos ar ôl iddo farw wrth ymladd yn y Rhyfel Byd Cyntaf.

Dyfarnwyd y gadair iddo mewn seremoni ar ôl ei farwolaeth a gosodwyd lliain du dros y gadair yn ystod y seremoni.

'Prosiect bendigedig'

Dywedodd Rob Aldridge, Rheolwr Gyfarwyddwr Drumlord Ltd, un o'r cwmniau tu ôl i'r fenter: "Roedd hwn yn brosiect bendigedig i weithio arno. Fe wnaeth ein galluogi ni i ddangos sut y gall y dechnoleg ddiweddaraf gyfuno â thechnegau traddodiadol sefydledig i ddarparu modelau o'r ansawdd uchaf.

''Mae'r gadair wreiddiol yn rhan fawr o hanes diwylliannol Cymru ac mae ei hail-greu'n dangos parch ac edmygedd i orffennol cyfoethog a phwysig ond hefyd yn edrych ymlaen â sicrwydd i'r dyfodol."

Image caption Hedd Wyn a'i gartref, Yr Ysgwrn

Dywedodd yr Athro Phil Bowen, Cyfarwyddwr yr Ysgol Beirianneg ym Mhrifysgol Caerdydd: "Ers canol yr 90au mae'r labordai ychwanegu haenau yn Adran Beirianneg Prifysgol Caerdydd wedi bod â hanes llwyddiannus iawn o ran ymchwilio a datblygu'r hyn y cyfeirir atynt bellach fel technolegau argraffu 3D".

Ychwanegodd yr Athro Bowen "Drwy weledigaeth y partneriaid, arbenigedd ein tîm gweithgynhyrchu ychwanegu haenau, a'r cydweithio â Drumlord Ltd, credaf ein bod wedi llwyddo i wneud cyfiawnder â llwyddiant technolegol a gweledol eithriadol Eugeen Vanfleteren, sef y gŵr a greodd y gadair ddu wreiddiol."