Pam bod cyfresi ditectif yn apelio cymaint?

DCI Mathias (Richard Harrington) a'i garafán
Image caption DCI Mathias (Richard Harrington) a'i garafán yn Y Gwyll

Mae Y Gwyll yn ôl ar S4C ar Ddydd Calan. Mae'r gyfres dditectif wedi cipio dychymyg y gwylwyr ar ôl ei darlledu gyntaf yn 2013. Ond pam bod rhaglenni 'Celtic Noir' fel hon mor boblogaidd? Kate Woodward, Darlithydd Ffilm ym Mhrifysgol Aberystwyth, sy'n asesu eu llwyddiant.

Yr ochr dywyll

Gyda'u hestheteg dywyll, straeon sy'n cael eu datgelu'n araf a dyhead i ddatgelu ochr dywyll cymdeithas gyfoes, mae dramâu noir yn rhan annatod o arlwy ein sgrin fach erbyn hyn.

Ers y gyfres Ffrengig Spiral yn 2006, mae dramâu mewn ieithoedd ar wahân i'r Saesneg wedi bod yn amlwg ar BBC4.

Gyda dyfodiad Forbrydelsen (The Killing) i'r slot 21:00 nos Sadwrn dair blynedd yn ôl, roedd dyfodiad Nordic Noir wedi'i ddatgan. Denodd cyfresi Sgandinafaidd fel Broen (The Bridge) a Borgen dros 1 miliwn o wylwyr yn rheolaidd, gyda'u llofruddiaethau ciaidd, cymeriadau cymhleth a chelfi chwaethus.

Ôl a dylanwad

Ond erbyn hyn, mae siwmper wlanog Sarah Lund yn The Killing wedi ei diosg, mae perthynas waith unigryw Saga a Martin yn The Bridge ar ben, a chof miniog Kurt Wallander yn pallu.

Ond i'r rheiny sy'n galaru am hynny, mae ôl a dylanwad Nordic Noir i'w weld o hyd.

Darlledwyd ail gyfres The Fall yn ddiweddar, gyda DSI Stella Gibson (Gillian Anderson) yn dditectif cryf a'i dull deallus, gofalus o ymdrin â throseddau dieflig yn adleisio Sarah Lund a Saga Norén.

Yn y flwyddyn newydd daw'r ail gyfres hir ddisgwyliedig o Broadchurch i ITV. Dyma gyfres a gymharwyd â The Killing oherwydd y portread cignoeth o alar, gyda'r ymateb i farwolaeth gynamserol Danny Latimer yn adleisio'r ing a brofwyd wedi marwolaeth Nanna Birk Larsen.

Image caption Symudodd The Killing i'r slot 21:00 ar nos Sadwrn dair blynedd yn ôl

Celtic Noir

Ond yr esblygiad diweddaraf yw'r hyn a elwir yn Celtic Noir, rhaglenni sydd â mwy yn gyffredin gyda The Killing a The Bridge na'r cyfresi prif ffrwd Prydeinig gyda'u defnydd o is-deitlau.

Profodd Y Gwyll/Hinterland lwyddiant yng Nghymru a thu hwnt, ond gwelwyd datblygiadau cyffrous mewn ieithoedd eraill hefyd.

Mae Corp & Anam (Corff ac Enaid) yn troi o gwmpas bywyd tymhestlog proffesiynol a phersonol newyddiadurwr darlledu o'r enw Cathal Mac Iarnáin (Diarmuid de Faoite).

Mae'r gyfres Wyddeleg yn archwilio'r Iwerddon gyfoes, gyda Mac Iarnáin yn ymdrin â llygredd ymysg yr heddlu, troseddau yn erbyn plant ar-lein, a dirywiad y gwasanaeth iechyd.

At hynny, mae An Bronntanas (Y Rhodd) - eto o stabl y darlledwr Gaeleg TG4 - yn ddrama ddwyieithog sydd wedi ei lleoli yng Nghonnemara. Mae'r stori afaelgar - sy'n cynnwys llofruddiaeth, dirgelwch a brad - a'r golygu chwim yn gyfuniad pwerus.

Image caption Mae Corp & Anam yn rhoi darlun o'r Iwerddon gyfoes, gan ddelio â phynciau fel llygredd o fewn yr heddlu, troseddau yn erbyn plant a phroblemau'r gwasanaeth iechyd

'Gwreiddiau dwfn'

Ond nid y Gwyddelod yn unig sydd wedi mentro creu fersiwn o Noir, ond Albanwyr yr Ucheldir hefyd. Cynhyrchiad BBC Alba yw Bannan (Clymau sy'n rhwymo) a dyma'r ddrama wreiddiol gyntaf i gael ei chomisiynu gan y sianel.

Mae'r gyfres yn dilyn hynt Mairi MacDonald (Debbie MacKay) sy'n dychwelyd i'r Ynys Hir (Skye) ar ôl torri pob cysylltiad â'r ynys wyth mlynedd ynghynt. Ond mae'r dychwelyd yn peri i glymau emosiynol a theuluol frigo i'r wyneb.

Er bod gwahaniaethu sylfaenol i'r cyfresi hyn, yr hyn sy'n gyffredin yw'r ffaith ddigamsyniol bod eu gwreiddiau wedi eu plannu'n ddwfn mewn ardaloedd penodol iawn.

Adlewyrchu

Yn aml mae'r tirluniau - boed y rheiny'n fryniau anial, neu'n strydoedd cefn dinesig - yn adlewyrchu stadau meddyliol y prif gymeriadau.

O dre Aberystwyth a Cheredigion yn Y Gwyll / Hinterland, i Galway Corp & Anam, o Gonnemara An Bronntanas i Ynys Hir Bannan, mae'r ymdeimlad o gynefin, o filltir sgwâr, o fro, yn greiddiol i'r cyfresi.

At hynny, nid cynrychioli'r llefydd hyn yn unig a wneir, ond plethu straeon a mytholeg i'r tirluniau unigryw, gan greu fersiynau newydd o lefydd trwy ei hail-ddychmygu'n ddramatig.

A dyna sydd i gyfri am eu llwyddiant ysgubol - y ffaith eu bod ar un llaw mor benodol o ran lleoliad, ond bod y themâu maent yn ymdrin â nhw yn oesol ac yn trosgynnu ffiniau iaith a daearyddiaeth.

Image copyright Fiction Factory
Image caption Mae llwyddiant Y Gwyll wedi dod ag ardaloedd gwledig Cymru i sylw'r byd

Straeon perthnasol