Gofal sylfaenol: 'angen datblygu mwy,' medd Prif Swyddog Meddygol Cymru

Dr Ruth Hussey
Image caption Mae Dr Ruth Hussey am weld cymunedau'n gweithio gyda byrddau iechyd

Wrth i lefelau clefydau cronig gynyddu, mae angen datblygu gofal iechyd sylfaenol ymhellach, yn cynnwys gwasanaethau meddyg teulu, fferyllfeydd a deintyddion.

Daw'r neges yn rhan o adroddiad blynyddol Prif Swyddog Meddygol Cymru.

Mae'r adroddiad yn dweud fod cyflyrau cronig yn yn fwyfwy cyffredin, gydag oddeutu hanner oedolion Cymru'n derbyn triniaeth oherwydd pwysau gwaed uchel, salwch anadlu, salwch meddwl, clefyd siwgr neu grydcymalau.

Mae Dr Ruth Hussey am weld cymunedau'n gweithio gyda byrddau iechyd i helpu gwella'r gwasanaeth sydd ar gael yn lleol.

Yn ôl ffigyrau, mae'n debyg fod mwy na 90% o achosion y Gwasanaeth Iechyd yng Nghymru yn rhai sy'n ymwneud â gofal iechyd sylfaenol.

Fodd bynnag, mae'r adroddiad yn nodi fod y gwasanaethau hyn yn wynebu her benodol o ran staff.

O 2000 o feddygon teulu:

  • Mae bron i chwarter yn hyn na 55 oed;
  • Mae 'na adroddiadau cynyddol am swyddi gwag, a diffyg ymateb i ymgyrchoedd recriwtio;
  • Mae 10% o feddygfeydd yng Nghymru yn rhai "un meddyg yn unig" - sy'n golygu y byddan nhw'n "agored i ansicrwydd" petai'r trafferthion recriwtio yn parhau.

Mae Dr Hussey'n dadlau y gallai'r we yn y dyfodol chwarae rhan ganolog, gan gynnig cyngor arbenigol drwy e-bost neu ar Skype.

Ymysg y blaenoriaethau eraill, mae cynyddu darpariaeth ymgynghori yn y gymuned, a gwella'r ddarpariaeth gwybodaeth arbenigol i feddygon teulu.

"Mae datblygu gwasanaethau gofal sylfaenol cryf, sy'n addas i anghenion pobl yn lleol, yn hanfodol," meddai.

Hefyd mae'r adroddiad yn cyfeirio at boblogaeth Cymru, gan ddweud ei bod hi'n heneiddio - er ein bod ni'n byw'n hirach. Mae 'na fwy o bobl hŷn na phlant yng Nghymru.

Er bod ymddygiad andwyol, gan gynnwys yfed gormod o alcohol a diffyg cadw'n heini, yn parhau i fod yn gyffredin, mae canran yr oedolion sy'n smygu wedi lleihau i 21%.

Image caption Gallai treth ar ddiodydd meddal helpu i daclo problem gordewdra Cymru, yn ôl Dr Hussey.

22% yn ordew

Mae mwy na chwarter plant pedair i bump oed Cymru dros eu pwysau neu'n ordew, a 22% o oedolion yn ordew.

Gallai treth ar ddiodydd meddal helpu i daclo'r broblem, yn ôl Dr Hussey.

Mae'n argymell y dylid gwahardd cyn 21:00 hysbysebion am fwydydd sy'n cael eu hystyried yn sothach - a'u gwahardd yn llwyr oddi ar dudalennau "ar alw" y we.

Mae disgwyl i rai sy'n byw yn ardaloedd mwya' difreintiedig Cymru gael bywyd byrrach na rhai mewn ardaloedd llai difreintiedig, ac mae oedolion mewn ardaloedd difreintiedig yn llai tebygol o fod yn gwbl iach.

'Dim dianc'

Ychwanegodd Dr Hussey: "Check-up blynyddol i Gymru ydi fy adroddiad, yn rhoi darlun o'n hiechyd i ni, a be' rydyn ni angen ei wneud i'w wella.

"Does dim dianc rhag y ffaith fod gormod ohonon ni ddim yn gwneud digon i edrych ar ôl ein iechyd.

"'Rydyn ni angen canolbwyntio'n llwyr ar safon gofal iechyd a chyfuno'r ymgyrch i roi diwedd ar dlodi a iechyd gwael. Dyna'r nod sy'n parhau i fod yn rhan annatod o'm cyngor."