Enwi rhan o blaned Mercher ar ôl y bardd 'Aneirin'

'Aneirin' ar y blaned Mercher Image copyright other
Image caption 'Aneirin' ar y blaned Mercher

Mae ymchwilwyr o'r Brifysgol Agored wedi enwi ceudwll ar y blaned Mercher yn 'Aneirin' ar ôl y bardd Cymraeg o'r seithfed ganrif.

Fe wnaeth yr ymchwilwyr gynnig yr enw Aneirin, ynghyd ac enwau ar gyfer dau grater arall, a derbyn cymeradwyaeth gan yr Undeb Seryddol Rhyngwladol.

Mae'r ymchwilwyr wedi bod astudio'r tri crater mawr llawn lafa ar y blaned.

Mae'n rhaid enwi ceudyllau ar y blaned Mercher ar ôl artistiaid, cerddorion, arlunwyr ac awduron enwog a fu farw.

Fe awgrymodd tîm y Brifysgol Agored dan arweiniad David Rothery, athro Gwyddorau Daear Planedol, yr enw Aneirin.

Trafferthus

Gwaith enwocaf Aneirin yw Y Gododdin, cyfres o farwnadau i ryfelwyr y Gododdin, teyrnas Frythonig ogleddol gafodd ei oresgyn gan yr Eingl ym Mrwydr Catraeth tua'r flwyddyn 600.

Er mai fel bardd Cymraeg y mae'n enwog, mae'n bosibl i Aneirin gael ei eni yn Dumbarton yn yr Alban. Mae'r llawysgrifau Cymraeg o'r Canoloesoedd 'Trioedd Ynys Prydein' yn disgrifio Aneirin yn "frenin y beirdd".

Image copyright NASA
Image caption Mae'r blaned Mercher dros 4,800km o led

Dywedodd yr Athro Rothery, yr Athro Geowyddorau Planedau yn y Brifysgol Agored: "Mae enwi nodweddion ar blanedau yn ffordd ddefnyddiol o'u hadnabod ac mae'n osgoi gorfod cyfeirio atynt drwy ddefnyddio cyfesurynnau yn unig, a all fod yn drafferthus dros ben.

"Bydd fy myfyriwr doethuriaeth Emma Fegan a minnau yn cyhoeddi dadansoddiad cyn hir o draw-fasnau llawn lafa (ceudyllau mawr) ar y blaned Mercher lle mae'r ffaith bod y glôb yn crebachu wedi achosi i ymylon y lafâu caled sy'n llenwi'r basnau gael eu gwthio dros ymylon y basnau.

Cydnabyddiaeth

"Aneirin yw'r enghraifft orau o hyn, ond nid oedd gan y ceudwll enw swyddogol hyd nes i ni gyflwyno ein hachos.

"Roeddwn o'r farn bod Aneirin yn haeddu cydnabyddiaeth ehangach, ac rwy'n falch iawn bod yr enw a gynigiais wedi cael ei gymeradwyo."

Y ddau geudwll arall sydd newydd gael eu henwi yw Hafiz a Sanai, a enwyd ar ôl beirdd Perseg.

Dim ond 372 o geudyllau'r blaned Mercher a enwyd hyd yma.

Cyngor Cyfleusterau Gwyddoniaeth a Thechnoleg ac Asiantaeth Ofod y DU sydd wedi ariannu y gwaith ymchwil, a hynny wrth baratoi ar gyfer taith Ewrop i'r blaned Mercher, sef BepiColombo.