Ymgyrch i gadw Môn ar wahân

Bont Borth
Image caption Ymgyrch i gadw Môn Ar wahân.

Mae ymgyrch wedi dechrau ar Ynys Môn i gadw'r awdurdod lleol yn annibynnol a gwrthod pwysau i uno a Gwynedd.

Cynhaliwyd cyfarfod cyntaf o'r mudiad Cadw Môn Ar Wahân yng nghlwb pêl droed Llangefni, ac mae'r ymgyrch wedi creu tudalen Facebook gyda bron i 700 o aelodau.

Yn ddiweddar fe wnaeth Adroddiad Comisiwn Williams argymell lleihau nifer cynghorau sir Cymru o 22 i 10 neu 12.

Roedd yr argymhellion yn cynnwys uno awdurdodau Môn a Gwynedd.

Er bod yna amcangyfrif y gallai'r ad-drefnu olygu cost o tua £250m, cred Comisiwn Williams y byddai'r newidiadau yn arbed arian yn yr hir dymor.

Ond cred rhai y bydd newid o'r fath yn gam yn ôl.

Paul Williams o Langefni sydd wedi dechrau'r ymgyrch Cadw Môn ar Wahân.

Dywedodd mai un o'r rhesymau wnaeth ei ysgogi i ddechrau'r ymgyrch oedi ei brofiad tra'n aelod o Gyngor Dinas Bangor.

Meddai: "Tra'n gynghorydd ym Mangor, roeddwn yn gweld y ddinas yn cael ei ddefnyddio i ariannu rhannau eraill o Wynedd.

"Dwi'n gweld buasai hynny yn digwydd yma. Mae yna fuddsoddiad anferthol am ddigwydd yma a dydw i ddim eisiau gweld y lles i'r ynys a'i chymunedau yn cael ei sugno dros y bont.

"Yn fy marn i doedd yr adroddiad ddim yn mynd digon i'r gwahaniaethau sy'n bodoli rhwng awdurdodau."

Image caption Cynghorydd Dyfed Edwards, Arweinydd Cyngor Gwynedd

Mae arweinydd grŵp Plaid Cymru'r Cyngor Môn, Cynghorydd Bob Parry wedi dweud nad yw'n hoff o'r syniad.

Mae hyn er gwaetha'r ffaith fod Gwynedd yn cael ei reoli gan Blaid Cymru.

Meddai: "Yn y gorffennol pan roedd rhaid gwneud penderfyniadau, roedd Môn yn colli allan ar y bleidlais oherwydd bod yna ddwywaith gymaint o gynghorwyr o Wynedd. Mi fuasai hun yn digwydd eto

"Mae Gwynedd wedi gwrthod cyd-weithio gyda ni ar brosiectau, ond rŵan ma' hi edrych yn addawol bydd yna lot o fuddsoddiad yn digwydd yma, gyda Wylfa, Land and Lakes, Tyrbini Gwynt ar y môr, mae pethau yn newid am resymau hunanol, ac efallai bydd unrhyw arian sy'n dod o'r prosiectau yma yn cael ei wario oddi ar Ynys Môn sydd yn annheg."

"Mae yna nifer ffactorau eraill lle mae yna wahaniaeth rhwng y cynghorau. Yma ar Fôn mae gwasanaeth casglu sbwriel wedi ei gontractio allan, tra mae Cyngor Gwynedd yn ei gwneud eu hunain. Ar Fôn rydym yn edrych ar ôl tai ein hunain, tra yng Ngwynedd mae cynnal a chadw tai cyngor wedi cael ei gontractio allan. Felly dydi'r ddadl ddim mor syml â hynny."

'Blaenoriaeth'

Mae arweinydd Cyngor Gwynedd a Plaid Cymru, Cynghorydd Dyfed Edwards yn dweud fod adroddiad Williams wedi ysgogi trafodaeth.

"Fel Cyngor, rydym yn edrych ymlaen at ymateb Llywodraeth Cymru i'r argymhellion ac yn arbennig wrth gwrs i'r cynnig o greu cyngor newydd ar gyfer ardal Gwynedd a Môn.

"Cyn gynted a bydd Llywodraeth Cymru yn datgan eu hymateb ffurfiol i argymhellion y comisiwn ac yn amlinellu'r camau nesaf yn y broses, byddwn fel Cyngor yn rhoi dwys ystyriaeth i unrhyw gynigion ffurfiol fydd yn effeithio ar Wynedd.

"Beth bynnag a ddaw dros y misoedd a'r blynyddoedd nesaf, ein blaenoriaeth fel Cyngor fydd parhau i weithio tua'r nod o ddarparu gwasanaethau o'r radd flaenaf i'n trigolion.

Dywed deilydd portffolio economaidd y Cyngor Môn, Cynghorydd Aled Morris Jones o'r blaid Democratiaid Rhyddfrydol, ei fod am alw ar y cyngor llawn i drafod ymgyrch Cadw Môn Ar Wahân ar Chwefror 27.

Mae Mr Jones o'r farn l y dylid cynnal refferendwm ar Ynys Môn cyn unrhyw ymdrech i uno.

Straeon perthnasol

Cysylltiadau Rhyngrwyd

Dyw'r BBC ddim yn gyfrifol am safleoedd rhyngrwyd allanol.