Gwario £10 miliwn ar gynlluniau iechyd aflwyddiannus

Cyhoeddwyd
Ffynhonnell y llun, PA
Disgrifiad o’r llun, Dywedodd yr arbenigwyr bod hi'n anhebygol bod cynllun gordewdra wedi gweithio

Cafodd £10 miliwn ei wario'r llynedd ar gynlluniau iechyd oedd wedi dod a dim, neu ychydig iawn, o fuddion iechyd i'r cyhoedd.

Mae BBC Cymru wedi darganfod bod yr arian wedi ei wario ar 19 o gynlluniau iechyd cyhoeddus nad oedd wedi bod yn llwyddiannus.

Dywed Iechyd Cyhoeddus Cymru, y corff sy'n rhannu'r arian bod angen gweithredu ar frys i daclo'r anghyfartaledd o ran iechyd sydd yn bodoli yng Nghymru, ond maent yn cydnabod bod angen gweithredu yn wahanol yn y dyfodol.

Maent yn credu bod angen darparu rhaglen benodol i hyrwyddo newid o ran arferion iechyd pobl yn gyflym.

Arbenigwyr yn craffu

Fe aeth arbenigwyr ati i werthuso pa mor effeithiol oedd y 25 o gynlluniau iechyd newydd sydd yn cael eu hariannu gan Lywodraeth Cymru ac Iechyd Cyhoeddus Cymru.

Roedd yr arbenigwyr yn gwneud y gwaith ar ran y corff iechyd a daethant i'r casgliad fod hi yn annhebygol bod 10 o'r cynlluniau yn dod ac unrhyw fudd iechyd i'r cyhoedd.

Roedd y panel yn argymell dylid stopio rhoi arian yn gyfan gwbl i 7 o'r 25 cynllun ac yn dweud na ddylid ail buddsoddi yn unrhyw un o'r 25 cynllun iechyd oedd yn cael eu hadolygu.

Cafodd casgliadau'r tîm eu cyhoeddi mewn adroddiad drafft a gafodd ei gyhoeddi ddydd Iau.

Bws coginio

Un o'r cynlluniau ddaeth dan y lach oedd y bws coginio. Lori oedd hon oedd gyda chegin tu fewn iddi ac roedd yn teithio o gwmpas ysgolion a chymunedau yn dysgu pobl ifanc sut i goginio.

Roedd nawdd o £655,000 wedi ei rhoi er mwyn ariannu'r bws coginio yn 2012/13.

Rhai o'r cynlluniau eraill oedd yr arbenigwyr yn dweud nad oedd wedi dod a budd iechyd oedd cynllun codi ymwybyddiaeth o ganser y croen ac un i daclo gordewdra.

Disgrifiad o’r llun, Mae'r bws coginio yn hyrwyddo coginio a bwyta'n iach mewn ysgolion

Cwestiynau i'w hateb

Dywedodd llefarydd iechyd y Ceidwadwyr Darren Millar bod yna gwestiynau i'w gofyn pan fo arian yn brin:

"Mae bob un bunt yn cyfri ac mae gwario miliynau ar gynlluniau gwirion fel y bws coginio, wel dw i'n credu bydd y cyhoedd, a hynny yn hollol deg, yn holi beth yn union mae Llywodraeth Cymru wedi bod yn gwneud gyda'i harian?"

Roedd yr adroddiad hefyd yn son am nifer o gynlluniau iechyd oedd yn gweithio yn dda megis cynllun Atal Ysmygu ac un cenedlaethol i annog mamau i fwydo ar y fron.

Yn ôl Dr Patricia Riordan, Cyfarwyddwr Iechyd a gwella iechyd ar gyfer Iechyd Cyhoeddus Cymru maent wedi dechrau edrych ar y materion oedd yn codi yn yr adroddiad:

"Dw i'n credu bod e yn achos o bryder pan rydych chi yn dod yn ymwybodol trwy'r dystiolaeth fod eich adnoddau ddim yn cael eu targedu yn y llefydd cywir.

"Dyna ydw i yn ei ddweud- mae'n rhaid i ni ail gyfeirio'r adnoddau yma i raglenni rydyn ni yn gwybod sydd yn llwyddo. Yr hyn rydyn ni yn gwneud heddiw yw cydnabod bod angen i ni wneud pethau yn wahanol."

Mae'n dweud y bydd bob cynllun iechyd yn cael ei fonitro o hyn ymlaen er mwyn gwerthuso pa mor effeithiol ydyn nhw.

Mae Llywodraeth Cymru wedi derbyn bod angen newidiadau. Mewn datganiad dywedodd y Llywodraeth: "Rydyn ni yn croesawu yr adolygiad helaeth i'r cynlluniau iechyd cyhoeddus.

"Mae'n anghenrheidiol mewn cyfnod pan fo'r gyllideb wedi ei chyfyngu ein bod ni yn defnyddio ein harian yn gall a bod buddsoddi mewn cynlluniau iechyd cyhoeddus yn dod a budd go iawn i iechyd pobl.

"Rydyn ni yn edrych ymlaen at weld cynnigion Iechyd Cyhoeddus Cymru ar gyfer cynlluniau iechyd ar eu newydd wedd."

Dolenni perthnasol ar y we

Dyw'r BBC ddim yn gyfrifol am gynnwys gwefannau allanol