Arian cyhoeddus ddim i fod wedi ei roi i Bafiliwn Bont

Pafiliwn Bont
Image caption Fe gafodd y Pafiliwn ei ail agor yn 2006

Mae arbenigwr ar grantiau Ewropeaidd wedi dweud wrth BBC Cymru na ddylai cynllun i ail ailadeiladu Pafiliwn Pontrhydfendigaid fod wedi cael bron i £3 miliwn mewn arian cyhoeddus.

Fe gafodd y cwmni oedd yn rhedeg y Pafiliwn ei ddiddymu yn wirfoddol nol ym mis Ebrill oherwydd dyledion trwm.

O dan y ddeddf rhyddid gwybodaeth, mae Newyddion Naw wedi cael gafael ar y cynllun busnes ar gyfer Pafiliwn Cyf gafodd ei gyflwyno i'r llywodraeth yn 2004.

Yn ôl Martyn Jeffries, mae yna wendidau mawr gyda'r cynllun, ond mae cyn ymgynghorydd busnes Pafiliwn Cyf, Jim O'Rourke, wedi mynnu bod y cynllun wedi bod yn llwyddiant.

Pafiliwn Cyf

Ar un adeg, roedd Pafiliwn y Bont yn denu cefnogwyr y byd pop Cymraeg o bob rhan o Gymru.

Rhodd oedd y Pafiliwn gwreiddiol gan Syr David James Pantyfedwen yn y 1960au, sef dyn lleol a wnaeth ei ffortiwn yn Llundain.

Ond dirywio wnaeth cyflwr yr adeilad a phan gafwyd tân yn 2002, fe aeth grŵp o bobl yr ardal ati i geisio codi Pafiliwn newydd.

Fe grewyd cwmni preifat newydd - Pafiliwn Cyf - i ddenu grantiau, gan gynnwys bron i £3 miliwn o arian Amcan Un o Ewrop a Llywodraeth Cymru a phan aeth y cwmni i'r wal yn gynharach eleni roedd 'na ddyledion yn agos at £100,000 i'r banc.

O dan y ddeddf rhyddid gwybodaeth, mae BBC Cymru wedi cael gafael ar gynllun busnes a gyflwynwyd i Swyddfa Cyllido Ewropeaidd Cymru - adain o Lywodraeth Cymru - fel "amod arbennig" o dderbyn arian Amcan Un.

Image caption Mae arbenigwr ar grantiau Ewropeaidd wedi edrych ar yr adroddiad ddaeth i law BBC Cymru

Mae'r ddogfen yn cynnwys ffigyrau ynglŷn â'r elw y gellid ei ddisgwyl o'r fenter a gwaith ymchwil ar farchnadoedd i'r Pafiliwn.

Mewn un dyfyniad, mae'r awdur yn dweud ei fod yn "argyhoeddedig bod yna farchnad i ffair blanhigion yng Ngheredigion" ac fe fyddai Pontrhydfendigaid yn "safle dan do gwych" er doedd yna ddim ymrwymiad ffurfiol gan unrhyw gwmni i wneud hynny.

Mae yna gyfeiriad at S4C hefyd - a "dim amheuaeth y bydd yna ddiddordeb gan y sianel" mewn defnyddio'r Pafiliwn - er doedd yna ddim trafodaethau ffurfiol wedi bod gydag uwch-reolwyr cyn llunio'r adroddiad - yn ôl y sianel.

Fe ofynnodd Newyddion Naw i Mr Jeffries, arbenigwr ar grantiau Ewropeaidd, i astudio'r adroddiad a'r ffigurau wedi tranc Pafiliwn Cyf.

'Graddfa adenillion'

"Y broblem gyda'r cynllun busnes yw ei fod yn rhoi rhagolwg am dair blynedd ar un llaw, ond y gwir ydi, dydi'r cynnwys ddim yn gosod y dybiaeth oedd yn sail i'r rhagolwg," meddai.

"Felly mae'n anodd iawn rhagweld ei fod yn ganolfan allai fod yn gynaliadwy.

"O edrych ar y cynllun busnes yn unig, yr hyn mae'n ei ragweld yw £46,000 o elw ar ôl tair blynedd.

"Ond o fuddsoddiad gwreiddiol o £2.8 miliwn dydi'r raddfa adenillion ddim yn dda iawn.

"Ar y sail yma yn unig yn fy marn i, ddylai'r cynllun yma ddim fod wedi ei ariannu."

Er mai'r gwaith ymchwil a nid y ffigyrau roedd Mr O'Rourke yn gyfrifol amdanynt, mae'r cyn ymghynghorydd wedi amddiffyn y cynllun busnes.

"Roedd yr amcan busnes yn eitha rhesymol dwi'n credu o ran incwm," meddai.

Image caption Caiff y Pafiliwn ei gysylltu gydag Eisteddfod Teulu James Pantyfedwen

"Rhywbeth o gwmpas £100,000 y flwyddyn ac yn y blynyddoedd cyntaf roedden ni'n agosau at y math yna o incwm.

"Roedd 'na nifer o ddigwyddiadau yno a dros y saith neu wyth mlynedd mae'r lle wedi bod ar agor, mae wedi creu incwm sylweddol, dim dim ond i'r pafiliwn ond i'r busnesau lleol."

Cydymffurfio

Mewn datganiad, dywedodd Llywodraeth Cymru fod y cynllun yn cydymffurfio gydag "amodau ariannu yr Undeb Ewropeaidd" ac fod targedau'r prosiect wedi cael eu cyrraedd.

Er gwaetha tranc y cwmni, mae Mr O'Rourke yn mynnu bod y cynllun wedi bod yn llwyddiant.

"Erbyn hyn mae wedi bod yn llwyddiant.

"Mae'n gwneud yr union beth mae Arian Amcan Un i fod i wneud, creu budd yn y gymdeithas.

"Does 'na ddim swyddi ar hyn o bryd ond mae 'na fusnesau lleol yn elwa, dim ond edrych ar y gwestai, llety a'r bwyd lleol sy'n cael ei werthu yma - mae busnesau lleol yn elwa."

Ers diddymu Pafiliwn Cyf, mae'r gwaith o redeg yr adeilad wedi ei drosglwyddo nol i ofal Ymddiriedolaeth Eisteddfodau Pantyfedwen - gwirfoddolwyr lleol yn y Bont.

Ond mae rhai yn cwestiynu a oedd hi'n benderfyniad call i wario bron i £3 miliwn o arian cyhoeddus ar y cynllun yn y lle cyntaf gan ystyried gwaddol economaidd i'r ardal yn y tymor hir.

Straeon perthnasol

Cysylltiadau Rhyngrwyd

Dyw'r BBC ddim yn gyfrifol am safleoedd rhyngrwyd allanol.