Diogelu mapiau

Un o'r mapiau Image copyright other
Image caption Cafodd y mapiau eu rhoi i'r Archifau gan Robin Grove-White o Brynddu, Llanfechell

Bydd mapiau unigryw, sy'n cynnig dealltwriaeth ehangach o dirlun hynafol Ynys Môn, yn cael eu diogelu wedi i'r prosiect dderbyn nawdd newydd.

Mae Archifau Ynys Môn wedi derbyn grant o £1,754 gan y National Manuscripts Conservation Trust (NMCT) er mwyn diogelu dwy gyfrol clawr caled o fapiau llawysgrif sy'n dyddio yn ôl i 1875.

Bydd y prosiect Darganfod Enwau'r Hen Aceri yn helpu diogelu cyfanswm o 40 o fapiau stad llawysgrif wedi'i lliwio gyda llaw sy'n darlunio Stadau Brynddu a Phlas Coch ar Ynys Môn.

Wedi eu comisiynu gan William Bulkeley Hughes, Yswain, ac wedi'u harolygu gan y Peiriannydd ac Arolygwr Sifil, J. Bowen o Gaernarfon, mae'r mapiau'n rhan bwysig o gofnod hanesyddol perchnogaeth tir ar yr Ynys ar y pryd.

Roedd teulu William Bulkeley Hughes yn dod o dras Llywarch ap Bran, Arglwydd Menai, ac roeddent wedi chwarae rhan flaenllaw yng ngweinyddiad yr ynys ers canol y 15fed ganrif.

'Cipolwg gwerthfawr'

Esboniodd Archifydd Ynys Môn, Hayden Burns: "Yr hyn sy'n gwneud y dogfennau yma mor unigryw yw eu bod yn cynnwys enwau caeau lleol wedi eu hysgrifennu yn y dafodiaith Gymraeg leol.

"Dydi'r math yma o wybodaeth ddim i'w weld mewn ffynonellau cyfoesol, megis mapiau Degwm Ynys Môn, sy'n golygu eu bod yn cynnig cipolwg gwerthfawr dros ben o hanes ein tirlun unigryw."

Yn ystod y 19eg ganrif, cafodd llawer o gaeau Ynys Môn eu cyfuno a chafwyd gwared â'r ffiniau hynafol, gan golli hen enwau'r caeau.

Golygydd hyn fod cofnod o ardaloedd Cymraeg yr ynys wedi mynd ar goll i ryw raddau.

Ychwanegodd Mr Burns: "Mae'r mapiau mewn cyflwr gwael ac fe fydd angen llawer o waith arnynt cyn i ni fedru ei harddangos yn gyhoeddus.

"Diolch i arian y NMCT, bydd y prosiect Darganfod Enwau'r Hen Aceri yn diogelu'r dogfennau yma ac yn eu gwneud yn ganolbwynt arddangosfa yn y dyfodol am enwau lleoedd ar Ynys Môn.

"Yn dilyn yr arddangosfa, byddant hefyd ar gael i'r cyhoedd ar gyfer ymchwil cyffredinol."

Cysylltiadau Rhyngrwyd

Dyw'r BBC ddim yn gyfrifol am safleoedd rhyngrwyd allanol.