Diogelu mapiau

Cyhoeddwyd
Ffynhonnell y llun, other
Disgrifiad o’r llun,
Cafodd y mapiau eu rhoi i'r Archifau gan Robin Grove-White o Brynddu, Llanfechell

Bydd mapiau unigryw, sy'n cynnig dealltwriaeth ehangach o dirlun hynafol Ynys Môn, yn cael eu diogelu wedi i'r prosiect dderbyn nawdd newydd.

Mae Archifau Ynys Môn wedi derbyn grant o £1,754 gan y National Manuscripts Conservation Trust (NMCT) er mwyn diogelu dwy gyfrol clawr caled o fapiau llawysgrif sy'n dyddio yn ôl i 1875.

Bydd y prosiect Darganfod Enwau'r Hen Aceri yn helpu diogelu cyfanswm o 40 o fapiau stad llawysgrif wedi'i lliwio gyda llaw sy'n darlunio Stadau Brynddu a Phlas Coch ar Ynys Môn.

Wedi eu comisiynu gan William Bulkeley Hughes, Yswain, ac wedi'u harolygu gan y Peiriannydd ac Arolygwr Sifil, J. Bowen o Gaernarfon, mae'r mapiau'n rhan bwysig o gofnod hanesyddol perchnogaeth tir ar yr Ynys ar y pryd.

Roedd teulu William Bulkeley Hughes yn dod o dras Llywarch ap Bran, Arglwydd Menai, ac roeddent wedi chwarae rhan flaenllaw yng ngweinyddiad yr ynys ers canol y 15fed ganrif.

'Cipolwg gwerthfawr'

Esboniodd Archifydd Ynys Môn, Hayden Burns: "Yr hyn sy'n gwneud y dogfennau yma mor unigryw yw eu bod yn cynnwys enwau caeau lleol wedi eu hysgrifennu yn y dafodiaith Gymraeg leol.

"Dydi'r math yma o wybodaeth ddim i'w weld mewn ffynonellau cyfoesol, megis mapiau Degwm Ynys Môn, sy'n golygu eu bod yn cynnig cipolwg gwerthfawr dros ben o hanes ein tirlun unigryw."

Yn ystod y 19eg ganrif, cafodd llawer o gaeau Ynys Môn eu cyfuno a chafwyd gwared â'r ffiniau hynafol, gan golli hen enwau'r caeau.

Golygydd hyn fod cofnod o ardaloedd Cymraeg yr ynys wedi mynd ar goll i ryw raddau.

Ychwanegodd Mr Burns: "Mae'r mapiau mewn cyflwr gwael ac fe fydd angen llawer o waith arnynt cyn i ni fedru ei harddangos yn gyhoeddus.

"Diolch i arian y NMCT, bydd y prosiect Darganfod Enwau'r Hen Aceri yn diogelu'r dogfennau yma ac yn eu gwneud yn ganolbwynt arddangosfa yn y dyfodol am enwau lleoedd ar Ynys Môn.

"Yn dilyn yr arddangosfa, byddant hefyd ar gael i'r cyhoedd ar gyfer ymchwil cyffredinol."

Dolenni perthnasol ar y we

Dyw'r BBC ddim yn gyfrifol am gynnwys gwefannau allanol