BBC Cymru Fyw

Creu wyneb dyn 1,800 mlwydd oed

Published
image copyrightAmgueddfa Lleng Rhufeinig
image captionCafodd yr arch a'r sgerbwd mewn cyflwr da ei ganfod ger Caerllion yn 1995
Un o arddangosfeydd mwya' poblogaidd Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru yng Nghaerllion yw'r arch garreg sy'n dal sgerbwd gŵr Rhufeinig.
Yn awr am y tro cyntaf erioed, mae'r amgueddfa wedi creu portread o wyneb y sgerbwd wedi i gadwraethwyr Amgueddfa Cymru gydweithio ar waith ymchwil sy'n cynnwys dadansoddi isotop a model 3D.
Dangosodd gwaith dadansoddi isotop ar ddannedd y sgerbwd fod y dyn yn yr arch wedi treulio ei blentyndod, rhwng 5 ac 8 oed, yn ardal Casnewydd, a mwy na thebyg ei fod yn fachgen lleol.
Sganiwyd y penglog gan Brosiect Llong Ganoloesol Casnewydd a Phrifysgol John Moores Lerpwl er mwyn creu model 3D digidol.
Cafodd technegau modelu digidol eu defnyddio er mwyn ailadeiladu rhannau coll y penglog.
Defnyddiodd Prifysgol Dundee dechnegau fforensig ar yr ailgread 3D digidol o'r penglog i adeiladu cyhyrau ei wyneb.

Paentiadau Rhufeinig

Penny Hill, cadwraethydd Amgueddfa Cymru wnaeth yr ailgread digidol o'r wyneb i greu portread replica'r dyn pan oedd yn fyw.
image copyrightAmgueddfa Lleng Rufeinig Cymru
image captionPortread o wyneb y sgerbwd sydd mewn arch garreg yn yr amgueddfa
Defnyddiwyd deunyddiau a thechnegau artistig y gwelir tystiolaeth o'u defnydd mewn paentiadau Rhufeinig neu ffynonellau ysgrifenedig er mwyn rhoi naws Rufeinig i'r portread modern.
Ariannwyd y portread gan Ymddiriedolaeth Aurelius.
Darganfuwyd yr arch, gyda sgerbwd mewn cyflwr da o ŵr tua 40 mlwydd oed pan gladdwyd ef tua OC 200, ym 1995 ar safle mynwent Rufeinig ychydig y tu allan i Gaerllion.
Mae'r fynwent bellach yn rhan o Gampws Caerllion Prifysgol Cymru Casnewydd.
Symudwyd y gweddillion i Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru lle maent wedi cael eu harddangos er 2002.
Dywedodd Dr Mark Lewis, "Rwy'n falch iawn bod cymal olaf yr ail-arddangos wedi ei gwblhau.
"Roedden ni'n teimlo bod llawer mwy o waith ymchwil i'w wneud ar y sgerbwd ac roedden ni am ailadeiladu wyneb y dyn Rhufeinig yn yr arch drwy ddefnyddio technegau fforensig modern, sy'n cael eu defnyddio fel arfer gan yr Heddlu.
"Mae darganfod mwy am y sgerbwd yn dysgu mwy i ni am y Rhufeiniaid yma yn ne Cymru a pa mor wahanol fyddai'n bywyd ni heddiw hebddynt."