BBC Cymru Fyw

Mewn Llun: Y geiriau ar y llechi sy'n deyrnged i'r diwydiant

Published
image captionFel rhan o'r gwaith i adfywio canol tref Blaenau Ffestiniog mae'r llechi sy'n rhan ganolog o'r dref i'w gweld mewn gwaith celf yno, sy'n rhan o ddathliad treftadaeth gyfoethog y dref.
image captionMae'r gwaith o osod y cerrig, sy'n deyrnged i'r diwydiant llechi, yn parhau o amgylch y stryd fawr. Mae gan y dref hanes deinamig a hunaniaeth ddiwylliannol unigryw ac mae cannoedd o ddywediadau lleol wedi eu nodi yn y llechi.
image captionO'r orsaf am ganol y dref caiff trigolion ac ymwelwyr eu croesawu gan y gwaith llechi sy'n cynnwys cannoedd o ddywediadau lleol a thermau chwarelyddol unigryw. Cafodd y pileri yma eu creu gan artist lleol, Howard Bowcott.
image captionMae'r pileri yn 7.5 metr o uchel ac yn cynnwys miloedd o lechi 'Stiniog wedi eu hysbrydoli gan gynion y chwarelwyr. Maen nhw fel croestoriad o fynyddoedd y dref.
image captionAr un o'r pileri gwelir 'car gwyllt' cerbyd a oedd yn unigryw i un o chwareli’r Blaenau, Y Graig Ddu, cerbyd a oedd yn golygu y gallai'r chwarelwyr deithio'n sydyn i lawr ar ddiwedd diwrnod o waith. Yno hefyd gwelir 'Y Fainc Sglodion', mainc lle'r rhoddwyd llechi wedi eu hollti yn barod i'w naddu a dyma hefyd enw ar gymdeithas lenyddol y dref.
image captionYn ogystal â thermau chwarelyddol a dywediadau lleol mae 'na ddyfyniadau gan artistiaid lleol, dywediadau cyfoes y trigolion ac ymadroddion a grewyd mewn gweithdai yn yr ysgolion lleol i adlewyrchu hunaniaeth gyfoes y dref.
image captionMae 'na dros 70 o ddywediadau wedi eu gosod ym mhalmentydd canol y dref, gan gynnwys arwyddair y papur pro, Llafar Bro a sefydlwyd yn 1975.
image captionSmit chwaral oedd y term pan fo'r chwarel, neu ran ohoni, wedi cau dros dro am reswm fel eira - smit eira. Fe ddatblygodd y term i gyfeirio at brinder rhywbeth yn y tŷ, fel bara - smit bara
image captionDyma un o bapurau newydd mwya’ adnabyddus a hirhoedlog y dref. Cyhoeddwyd rhwng 1878 a 1951 ac mae'r llechen wedi ei gosod y tu allan i siop bapur newydd, sef adeilad lle'r argraffwyd Y Rhedegydd
image captionAc mae'r llechen yma yn cyfeirio at y mynydd lleol. Coel tywydd traddodiadol yn yr ardal ydi "Mae'r Moelwyn yn gwisgo’i gap, does fawr o hap am dywydd" sy'n golygu y daw i fwrw glaw os oes cwmwl ar gopa'r Moelwyn.

Straeon perthnasol

  • Gwaith celf yn deyrnged i'r diwydiant llechi