Awema: Beirniadu rheolaeth llywodraeth

Naz Malik Image copyright BBC news grab
Image caption Cafodd Naz Malik ei ddiswyddo fel prif weithredwr Awema

Mae adroddiad wedi beirniadu rheolaeth Llywodraeth Cymru ar fwy na £7 miliwn o arian cyhoeddus a roddwyd i elusen i leiafrifoedd ethnig.

Dywedodd yr archwilydd taw'r adrodiad oedd y pedwerydd rhybudd ar bymtheg yn achos rheoli grantiau.

Ond nid yw Swyddfa Archwilio Cymru wedi dod ar draws tystiolaeth o ddylanwad gwleidyddol amhriodol gan weinidogion Llafur.

Mae'r adroddiad wedi dweud bod swyddogion yn ofni beirniadu Awema - All Wales Ethnic Minority Association - rhag ofn iddyn nhw gael eu cyhuddo o wahaniaethu.

Dywedodd Llywodraeth Cymru fod gweinidogion wedi dilyn cyngor gweision sifil.

Mae'r adroddiad wedi dweud nad oedd swyddogion wedi talu sylw i nifer o rybuddion am dros ddegawd am y modd yr oedd Awema'n cael ei redeg.

Derbyniodd yr elusen £7.15 miliwn o arian cyhoeddus. Roedd ymrwymiad mewn egwyddor i gyfrannu £3m arall pan ataliwyd arian cyhoeddus i'r elusen.

'Methiannau'

Mae'r adroddiad wedi dweud ei bod yn annhebygol y bydd modd atafael tua £500,000 a roddwyd i'r elusen yn hwyr y llynedd.

Cafodd yr elusen, a sefydlwyd yn 1999 i hybu cydraddoldeb hiliol, ei dirwyn i ben ym mis Chwefror wedi i adroddiad Llywodraeth Cymru gasglu bod "methiannau sylweddol a sylfaenol".

Yn ôl yr adroddiad hwnnw, roedd arian yr elusen yn cael ei ddefnyddio i dalu am aelodaeth clybiau chwaraeon i staff gwerth £2,120, tocynnau criced a rygbi gwerth £800 a dirwy barcio i'r cyn brif weithredwr Naz Malik.

Mae Heddlu De Cymru yn aros am benderfyniad erlynwyr wedi ymchwiliad i honiadau o anonestrwydd gan staff Awema, ac mae ffeil wedi cael ei hanfon at Wasanaeth Erlyn y Goron.

Roedd Mr Malik yn aelod gweithredol o'r Blaid Lafur ond fe gafodd e a'i ferch (oedd hefyd yn gweithio yn Awema) ei gwahardd o'r blaid yn gynharach eleni.

Dim tystiolaeth

Mae adroddiad y Swyddfa Archwilio sy'n cael ei gyhoeddi ddydd Iau wedi dweud nad oedd "unrhyw dystiolaeth o ddylanwad amhriodol gan weinidogion - ar sail bleidiol na sail arall - ym mhenderfyniadau'r llywodraeth am ariannu Awema".

Pan oedd gweinidogion yn rhan o'r broses, meddai'r adrodiad, fe weithredon nhw yn unol â chyngor a gafwyd gan swyddogion, gan gynnwys mewn achosion lle cafodd ceisiadau am arian eu gwrthod.

Ond mae'r adroddiad wedi dweud bod "sail rhai o benderfyniadau ariannu Llywodraeth Cymru yn dal yn aneglur, ac rydym wedi casglu bod rheolaeth a chydlynu Llywodraeth Cymru yn achos ariannu Awema rhwng Gorffennaf 2000 a Rhagfyr 2011 yn aml wedi bod yn wan".

Dywedodd y Dirprwy Archwilydd Cyffredinol, Anthony Barrett, fod ymateb y llywodraeth i bryderon am Awema ym mis Rhagfyr y llynedd wedi bod yn gadarn.

Mae'r adroddiad hefyd wedi cyfeirio at wyth rhybudd i'r llywodraeth am Awema, y cyntaf ohonyn nhw yn 2001 ryw ddwy flynedd wedi i'r elusen gael ei sefydlu.

Er gwaethaf nifer o adroddiadau beirniadol mewnol ac allanol, roedd arian cyhoeddus - gan gynnwys arian o'r Undeb Ewropeaidd - yn dal i lifo.

Bu ymdrechion mawr o fewn y llywodraeth yng nghanol Rhagfyr 2011 i atal talu grant (oedd wedi ei gytuno) o dros £500,000 rhag cael ei drosglwyddo i Awema wedi i'r cyfarwyddwr cyllid yno godi pryderon difrifol mewn e-bost at weinidog.

Fe gafodd yr arian ei drosglwyddo ond dywedodd archwilwyr pe bai gwybodaeth debyg a roddwyd i'r llywodraeth ym mis Tachwedd wedi arwain at weithredu, fe allai'r arian fod wedi cael ei atal.

'Gweithredu cyflym'

Dywedodd llefarydd ran Llywodraeth Cymru: "Rydym yn croesawu'r adroddiad ac wedi cydweithredu'n llawn gyda Swyddfa Archwilio Cymru wrth iddo gael ei baratoi.

"Mae'r adroddiad yn cadarnhau nad oes tystiolaeth o ddylanwad gwleidyddol amhriodol gweinidogion ar benderfyniadau cyllido - a'u bod bob tro wedi gweithredu yn unol â chyngor gan swyddogion.

"Mae hefyd yn dangos gweithredu cyflym a chadarn Llywodraeth Cymru i atal cyllid i Awema tra'n gwarchod y rhai oedd yn ceisio gweithredu rhaglenni drwy Awema.

"Mae Llywodraeth Cymru eisoes yn gweithredu ar y gwersi a bydd hynny'n adeiladu ar y gwaith i wella ein rheolaeth o raglenni grantiau yn y dyfodol."

Ond dywedodd Cadeirydd Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus y Cynulliad, Darren Millar AC: "Mae adroddiad Swyddfa Archwilio Cymru yn dangos cyfres o fethiannau brawychus yn rheolaeth a chydlynu cyllidol Llywodraeth Cymru, ac yn eu hymateb i bryderon am Awema yn y gorffennol.

"Yr adroddiad yw'r diweddara o gyfres gan Swyddfa Archwilio Cymru sy'n amau effeithiolrwydd trefniadau rheoli grantiau Llywodraeth Cymru."

Straeon perthnasol