Dyfodol undeb glowyr NACODS yn y fantol

Former coal mine Image copyright PA
Image caption Mae gan yr undeb 499 o aelodau, ond dim ond 40 sy'n gweithio o hyd

Mae dyfodol undeb glowyr NACODS De Cymru yn y fantol os fydd yn colli dau achos llys sydd ar y gweill, medd ei hysgrifennydd cyffredinol.

Dywedodd Bleddyn Hancock y gallai'r undeb wynebu costau o hyd at £1 miliwn os fydd yn colli achos i fynd ar ôl iawndal i gyn-lowyr gyda phroblemau pen-glin ar ôl gweithio dan ddaear.

Mae'r undeb yn disgwyl clywed a fydd ei hapêl yn erbyn penderfyniad llys blaenorol ei bod hi'n rhy hwyr i hawlio arian yn llwyddo.

Mae'r achos arall yn ymwneud â hawlio iawndal am ganser yng Nghwm Cynon.

Achosion amlwg

Fe ymwahanodd NACODS (National Association of Colliery Overmen, Deputies and Shotfirers) De Cymru oddi wrth undeb NACODS Lloegr yn y 90au hwyr.

Bu'r undeb yn rhan o nifer o achosion amlwg yn ymwneud â hawlio iawndal i gyn-lowyr am heintiau i'r frest, anafiadau eraill a hawlio pensiynau.

Ond mae cost nifer o achosion llys dros y blynyddoedd wedi niweidio cyllid yr undeb.

Dywedodd Mr Hancock: "Os fyddwn yn colli, mae'n bosib y byddwn ni'n medru parhau ar lefel llawer is gyda rhai swyddogion lleyg ddim yn cael eu talu o gwbl i edrych ar ôl aelodau sy'n gweithio, ond dyma fydd diwedd yr undeb fel yr ydym yn ei hadnabod.

"Yn bwysicach wrth gwrs, nid dim ond mater o'r undeb yn goroesi yw hyn, ond ceisio cael cyfiawnder i'r miloedd o gyn weithwyr sy'n diodde' anafiadau erchyll ac iechyd gwael."

Bil sylweddol

Image caption Mae Bleddyn Hancock wedi bod yn Ysgrifennydd Cyffredinol yr undeb ers chwarter canrif

Mae'r achos pennaf yn ymwneud â chyn-lowyr sy'n hawlio iawndal am gryd cymalau esgyrnol y maen nhw'n honni sy'n deillio o'u gwaith dan ddaear.

Os fydd yr undeb yn ennill bydd yn mynd ar ôl iawndal ar ran y dynion, ond os fydd yn colli fe fydd yn wynebu bil cyfreithiol sylweddol iawn.

Mae'r undeb wedi torri costau dros y blynyddoedd diweddar, gan gau eu swyddfeydd ym Mae Caerdydd a symud i eiddo rhatach yn Abercynon, a chael gwared ar wasanaeth asiantaeth cysylltiadau cyhoeddus yng Nghaerdydd.

"Rydym wedi cael ein cyhuddo o wneud miliynau, ond dyw hynny ddim yn wir," meddai Mr Hancock.

"Pan ddaw arian i ni, ac aelodau yn gwneud cyfraniadau, rydym wedi rhoi'r arian yna tuag at yr achos nesaf.

"Mae ein tynged nawr yn dibynnu ar ganlyniadau'r ddau achos ... os collwn ni'r achos pen-gliniau yna fe fydda i'n ymddeol."

Risg

Mae gan yr undeb 499 o aelodau, ond dim ond 40 sy'n gweithio gyda'r gweddill naill ai'n aelodau wedi ymddeol neu weddwon cyn aelodau fu farw.

Cyfaddefodd Mr Hancock bod elfen o risg wrth fynd ar ôl achosion mawr, ond dywedodd nad yw'n edifar a'i fod yn falch o waith yr undeb sy'n cynnwys nifer o achosion llwyddiannus.

"Rydym wedi ennill achosion mawr yn y gorffennol, ac mae cannoedd o filoedd o deuluoedd wedi elwa.

"Dwi ddim yn credu bod hynny'n gamgymeriad - mae'n rhywbeth yr ydym yn falch iawn ohono."

Straeon perthnasol