Arolygwyr ysgolion heb eu talu

Ysgol
Image caption Dywed rhai o'r arolygwyr nad ydyn nhw wedi derbyn cyflog am waith dros y flwyddyn ddiwethaf

Mae BBC Cymru wedi canfod nad yw rhai arolygwyr ysgolion yng Nghymru wedi cael eu talu am eu gwaith dros y flwyddyn ddiwethaf.

Roedd yr arolygwyr yn gweithio fel staff llawrydd i gwmni EPPC Severn Crossing sy'n cael ei redeg gan y cyn Aelod Seneddol Llafur, Gwynoro Jones.

Cafodd y cwmni ei gyflogi gan gorff arolygu ysgolion Llywodraeth Cymru - Estyn - i gynnal arolygiadau o ysgolion yng Nghymru.

Mae'r arolygwyr - oedd ddim am gael eu holi ar dâp - yn honni fod miloedd o bunnau'n ddyledus iddynt gan y cwmni, ac maen nhw wedi darparu tystiolaeth ddogfennol i'r BBC sy'n cefnogi'r honiad.

Ychwanegon nhw eu bod wedi cael addewid y bydd peth o'r arian yn cael ei dalu'n fuan, ond nid bob un sy'n disgwyl derbyn eu harian yn llawn yn y dyfodol agos.

Dyledion

Yn ôl cofnodion ariannol diweddaraf EPCC Severn Crossing, mae gan y cwmni ddyledion o tua £180,000, ac fe gafodd ergydion sylweddol yn y blynyddoedd diweddar gan fod llai o gytundebau arolygu wedi cael eu cynnig.

Mae'r cofnodion hefyd yn dweud bod y cwmni yn parhau ac y byddai'n gwneud elw eto yn y tymor byr a chymedrol.

Fe gafodd ei gyflwyno yn Nhŷ'r Cwmnïau yn gynharach yr wythnos hon i dynnu enw EPCC Severn Crossing oddi ar y gofrestr cwmnïau. Mae'r cwmni yn hwyr yn cofrestru eu canlyniadau blynyddol - os nad yw'r dogfennau hynny'n cael eu cofrestru o fewn tri mis bydd enw'r cwmni yn cael ei dynnu o'r gofrestr a bydd y cwmni'n peidio â bod oni bai bod y perchennog yn codi gwrthwynebiad.

Dywedodd yr Aelod Cynulliad Ceidwadol Angela Burns bod honiadau'r arolygwyr yn destun pryder:

"Mae'r rhain yn honiadau pryderus er fy mod yn cydnabod camau Estyn i ddod â phob arolygiad o dan ei adain ei hun o'r mis nesaf.

"Mae pawb yn haeddu cyflog priodol am ddiwrnod da o waith, felly mae'n bryderus ei bod hi'n ymddangos nad yw arolygwyr ysgolion wedi cael eu talu.

"Rwy'n siŵr y bydd Estyn yn dymuno ystyried yr honiadau yma a datgan eu safbwynt yn glir."

'Testun gofid'

Ers 2010 mae Estyn wedi cwtogi'r nifer o gytundebau arolygu sy'n cael eu cynnig o gwmnïau allanol, gan ddewis gwneud mwy o'r arolygiadau eu hunain. O fis Medi, bydd pob arolygiad yn cael eu gwneud gan Estyn yn uniongyrchol.

Image caption Y cyn Aelod Seneddol, Gwynoro Jones, yw cyfarwyddwr EPCC Severn Crossing

Gofynnodd y BBC pa gamau oedd Estyn wedi eu cymryd i wirio sefyllfa ariannol EPCC Severn Crossing cyn cynnig cytundeb i'r cwmni, ac os oedden nhw'n ymwybodol o drafferthion diweddar ynglŷn â thalu arolygwyr.

Atebodd Estyn mewn datganiad i BBC Cymru sy'n dweud:

"Gwahoddwyd cwmnïau i gyflwyno datganiadau ariannol erbyn diwedd Chwefror 2010 ar gyfer y cyfnod cyfrifol diweddaraf.

"Fe wnaed asesiad risg i weld os oedd angen gwirio ariannol pellach, a'r penderfyniad oedd na fyddai budd o wneud hynny gan fod y risg i'r pwrs cyhoeddus ac Estyn mor fach.

"Pe bai Estyn yn ymwybodol o drafferthion isgontractwyr fe fyddwn wedi adolygu sefyllfa EPCC ac wedi ymateb yn briodol.

"Mae'n destun gofid bod un o gontractwyr Estyn ddim wedi talu isgontractwyr yn brydlon, ond er ein bod wedi clywed honiadau nid yw Estyn wedi derbyn unrhyw gwynion swyddogol ynglŷn ag EPCC.

"Ers i ni glywed am y dyledion honedig rydym wedi cyfathrebu gyda EPCC i ofyn am eglurhad ond nid ydym wedi derbyn ateb.

"Ein dealltwriaeth yw y byddai unrhyw gamau cyfreithiol ar ran yr isgontractwyr yn erbyn EPCC."

Mae BBC Cymru wedi ceisio cysylltu gyda Gwynoro Jones, cyfarwyddwr EPCC Severn Crossing, i'w holi am yr honiadau a wnaed gan yr arolygwyr, ond wedi sawl ymgais ni chafwyd ateb.