Technoleg yn helpu datrys dirgelwch Meddygon Esgyrn Môn

Hugh Owen Thomas Image copyright Llyfrgell Wellcome Llundain
Image caption Hugh Owen Thomas: Tad llawdriniaeth orthopedig

Mae technoleg DNA wedi helpu taflu golau ar ddirgelwch 260 oed - o ble daeth bachgen oroesodd longddrylliad cyn creu argraff ar y byd meddygol.

Cafodd dau fachgen eu golchi i'r lan ar rafft ar Ynys Môn ar noson stormus yn y ddeunawfed ganrif.

Eu disgynyddion greodd argraff ar y byd meddygol oherwydd eu dawn gosod esgyrn.

Y ddau fachgen oedd yr unig rai i oroesi llongddrylliad oddi ar Ynys y Fydlun rhwng 1743 a 1745.

Mae'r DNA wedi dangos bod y bechgyn o ardal Mynyddoedd y Cawcws, cadwyn o fynyddoedd yn Ewrasia, rhwng y Môr Du a Môr Caspia.

Bu farw un brawd ond aeth y llall i fyw i fferm Maes y Merddyn Brych ger Llanfair-yng-Nghornwy lle dechreuodd osod esgyrn.

Cwestiynu

Doedd y bachgen, Evan Thomas, ddim yn siarad Cymraeg na Saesneg a'r gred ar y pryd oedd ei fod yn dod o Sbaen.

Ond mae dadansoddiad DNA o un o ddisgynyddion Evan Thomas, Thomas Dafydd Evans, yn cwestiynu'r rhagdybiaeth fod y bechgyn wedi dod o Sbaen.

Image copyright LLYFRGELL WELLCOME LLUNDAIN
Image caption Dyfeisiodd Hugh Owen Thomas sblint arbennig

Dywedodd cyfarwyddwr y prosiect, John Rowlands: "Rydym wedi dadansoddi 300 gigabeit o ddata DNA ac mae ein tîm ni ym Mhrifysgol Caeredin wedi canfod 48 o 51 pwynt tebygrwydd â DNA sy'n deillio o ardal y Cawcws.

"Nid yw'r canlyniad yn gyfateb perffaith ond gallwn ddweud bod yr ardal honno wedi bod yn ffactor.

"Mae'n bosib i'r teulu symud o'r Cawcasws cyn i'r bechgyn oroesi'r llongddrylliad ond dim ond un genhedlaeth ynghynt."

Cafodd Evan Thomas a'i frawd eu golchi i'r lan cyn i smyglwr lleol o'r enw Dannie Luci ddod o hyd iddyn nhw.

Prifysgol

Bu farw brawd Evan Thomas ond fe gafodd Evan ei fabwysiadu gan feddyg lleol ac fe fyddai'n mynd gyda'r meddyg i helpu gosod esgyrn os oedd claf wedi cael damwain.

Trosglwyddodd Evan y sgiliau i'w fab, Richard ap Evan a'i wŷr, Ifan Tomos a symudodd i Lerpwl lle daeth yn amlwg iawn fel gosodwr esgyrn.

Anfonodd Ifan Tomos ei bum mab i astudio meddygaeth yn y brifysgol.

Dyfeisiodd un ohonyn nhw, Hugh Owen Thomas, sblint arbennig ac mae'n cael ei gydnabod yn dad llawdriniaeth orthopedig.

Ei nai ef, Syr Robert Jones, sefydlodd Ysbyty Orthopedig Robert Jones ac Agnes Hunt yn Gobowen.

Fe oedd y dyn cyntaf yn y byd i ddefnyddio Pelydr X i wneud diagnosis o dorasgwrn.

Erbyn hyn mae wyth cenhedlaeth o ddisgynyddion Evan Thomas wedi bod yn osodwyr esgyn.

Straeon perthnasol

Cysylltiadau Rhyngrwyd

Dyw'r BBC ddim yn gyfrifol am safleoedd rhyngrwyd allanol.