Rhifau cymysg a ffracsiynau pendrwm

Diagram yn dangos 4 cylch llawn (1/1, 2/2, 3/3, 4/4) yn egluro ffracsiynau

Gallwn ni ysgrifennu rhif cyfan fel \(\frac{2}{2}\), \(\frac{3}{3}\), \(\frac{4}{4}\), ac ati.

Felly gallwn ni ysgrifennu \({1}\frac{2}{3}\) fel

\[\frac{3}{3} + \frac{2}{3} = \frac{5}{3}\]

Rhifau cymysg

Mae \({1}\frac{2}{3}\) yn cael ei alw’n rhif cymysg, am ei fod yn cynnwys rhif cyfan a ffracsiwn.

Ffracsiynau pendrwm

Mae \(\frac{5}{3}\) yn cael ei alw’n ffracsiwn pendrwm, am fod y rhif ar y top yn fwy na’r rhif ar y gwaelod.

Trosi o rif cymysg i ffracsiwn pendrwm

Gelli di ysgrifennu’r rhan sy’n rhif cyfan ar ffurf ffracsiwn, wedyn adio’r ffracsiynau â’i gilydd.

\[{1}\frac{2}{3} = \frac{3}{3} + \frac{2}{3} = \frac{5}{3}\]

Dyma enghraifft arall:

\[{2}\frac{1}{4} = {1} + {1} + \frac{1}{4} = \frac{4}{4} + \frac{4}{4} + \frac{1}{4} = \frac{9}{4}\]

Trosi o ffracsiynau pendrwm i rifau cymysg

Gelli di wahanu’r ffracsiwn yn ffracsiynau llai, fel hyn:

\[\frac{17}{5}= \frac{5}{5} + \frac{5}{5} + \frac{5}{5} + \frac{2}{5} = {3} \frac{2}{5}\]

Ffordd arall o drosi ffracsiwn pendrwm ydy canfod sawl rhif cyfan rwyt ti’n ei gael drwy rannu.

Er enghraifft, beth am drosi \(\frac{17}{5}\) yn rhif cymysg eto.

Rydyn ni’n dechrau drwy rannu’r rhif top â’r rhif gwaelod.

Mae \({17}\) wedi ei rannu â \({5}\) yn rhoi \({3}\) gweddill \({2}\).

Felly \({3}\) ydy’r rhif cyfan, ac mae’r gweddill \({2}\) yn golygu bod \(\frac{2}{5}\) dros ben.

Felly yr ateb ydy \(\frac{17}{5} = {3}\frac{2}{5}\).

Question

Ysgrifenna \(\frac{20}{7}\) fel rhif cymysg.

\(\frac{20}{7}={20}\div{7}={2}\) gweddill \({6}\), felly:

\[\frac{20}{7} = {2}\frac{6}{7}\]

Defnyddio cyfrifiannell

Esiampl o fotwm ffracsiynau ar gyfrifiannell

Os oes gan dy gyfrifiannell fotwm ffracsiwn gelli di ddefnyddio hwnnw i drosi o ffracsiynau pendrwm i rifau cymysg. Teipia’r ffracsiwn pendrwm i mewn, gwasga \(=\), a bydd y gyfrifiannell yn ei drosi’n rhif cymysg.