Ffiniau platiau adeiladol

Ar ffin plât adeiladol – sydd hefyd yn cael ei galw’n ffin plât ddargyfeiriol – mae’r platiau’n symud oddi wrth ei gilydd. Pan mae hyn yn digwydd, mae’r magma o’r fantell yn codi i ffurfio (neu adeiladu) cramen newydd. Gall symudiad y platiau dros y fantell achosi daeargrynfeydd. Gall magma sy’n codi hefyd greu llosgfynyddoedd tarian.

Mae magma yn codi drwy’r bwlch rhwng y ddau blât, gan eu gwthio oddi wrth ei gilydd. Mae llosgfynydd yn ffurfio ar gramen y Ddaear yn y man hwn.Mae magma yn codi drwy’r bwlch rhwng y ddau blât, gan eu gwthio oddi wrth ei gilydd. Mae llosgfynydd yn ffurfio ar gramen y Ddaear yn y man hwn. Plât A fyddai plât Gogledd America sy’n symud tua’r gorllewin, a Phlât B fyddai plât Ewrasia sy’n symud tua’r dwyrain

Tirffurfiau sy’n gysylltiedig â ffiniau platiau adeiladol

Mae tirffurfiau mawr ar ffin plât adeiladol yn cynnwys:

  • cefnennau cefnforol – fel cefnen Canol yr Iwerydd, lle mae plât Ewrasia a phlât Gogledd America yn symud oddi wrth ei gilydd dan Gefnfor Iwerydd
  • dyffryn hollt – fel Dyffryn Hollt Dwyrain Affrica lle mae plât Affrica yn ymrannu
  • llosgfynyddoedd tarian

Tirffurfiau bach ar ffiniau platiau adeiladol yw tiwbiau lafa a geiserau.

Tirffurfiau mawr (Ffin plât adeiladol)Tirffurfiau bach (Ffin plât adeiladol)
Llosgfynyddoedd tarianTiwbiau lafa
Dyffryn HolltGeiserau
Ymwelwyr yn edrych ar golofn o ddŵr yn saethu i’r awyr.
Y Geiser Mawr, Strokkur, Gwlad yr Iâ

Ffiniau platiau cadwrol

Ar ffin plât gadwrol, mae’r platiau’n llithro heibio i’w gilydd i gyfeiriadau gwahanol, neu i’r un cyfeiriad, ond ar wahanol gyflymder. Wrth i’r platiau geisio symud, mae ffrithiant yn digwydd ac mae’r platiau’n cloi. Mae gwasgedd yn crynhoi gan fod y platiau’n dal i geisio symud. Pan mae’r gwasgedd yn cael ei ryddhau mae’n allyrru llawer iawn o egni, gan achosi daeargryn. Gall y daeargrynfeydd ar ffin plât gadwrol fod yn ddinistriol iawn gan eu bod yn digwydd yn agos at arwyneb y Ddaear. Nid oes llosgfynyddoedd ar ffin plât gadwrol.

Ar ymyl plât cadwrol, mae platiau’n llithro heibio i’w gilydd.

Tirffurf mawr sydd i’w weld ar ffin plât gadwrol yw ffawtlin. Un o’r ffawtlinau mwyaf actif yn y byd yw ffawtlin San Andreas yng Nghaliffornia, UDA.

Tirwedd fynyddig eang dan awyr las glir.
Ffawt San Andreas

(Cynnwys Saesneg)

Move on to Test
next