Beth mae hyn yn ei olygu yn ymarferol?

Mae rhagfarn yn erbyn Iddewon yn cael ei alw yn wrth-Semitiaeth. Un o’r prif enghreifftiau o wrth-Semitiaeth yw’r Holocost neu’r Shoah yn ystod y 1930au a’r 1940au yn yr Almaen Natsïaidd. Cafodd 6 miliwn o ddynion, menywod a phlant eu lladd, dim ond oherwydd eu bod yn Iddewon.

Am ganrifoedd roedd Iddewon yn cael eu herlyn gan Gristnogion. Roedd llawer o Gristnogion yn beio'r Iddewon am achosi marwolaeth Iesu. Mae rhagfarn wedi arwain at wahaniaethu yn erbyn Iddewon mewn llawer o ffyrdd.

Drwy’r Oesoedd Canol, yn fwyaf arbennig, cafodd llawer o gyhuddiadau di-sail eu gwneud yn erbyn Iddewon. Er enghraifft, yn aml iawn cymunedau Iddewig lleol oedd yn cael y bai am wenwyno ffynhonnau dŵr yfed ac achosi’r pla du yn Ewrop yn yr Oesoedd Canol. Roedd Iddewon yn cael eu herlyn yn aml am hyn, a hyd yn oed yn cael eu dienyddio.

Mae rhai pobl wedi awgrymu bod y rhagfarn yn deillio o’r ffaith fod Iddewon yn gweld eu hunain fel pobl sydd wedi cael eu dewis gan Dduw. Ond mae Iddewon yn credu nad ydyn nhw wedi cael eu dewis oherwydd eu bod yn well na neb arall, ond oherwydd bod Duw yn disgwyl iddyn nhw fod yn esiampl i genhedloedd eraill drwy ufuddhau i’w ddeddfau.

curriculum-key-fact
Mae Iddewiaeth yn dysgu bod pawb yn gyfartal oherwydd bod pob bod dynol wedi ei greu ar ddelwedd Duw. Mae llawer o Iddewon wedi cymryd rhan mewn ymgyrchoedd i annog gwahanol hiliau i fyw’n gytûn ac wedi cymryd rhan mewn mudiadau hawliau sifil yn America a De Affrica.

Mae enghreifftiau modern o wrth-Semitiaeth, ond mae gan y rhan fwyaf o grefyddau, gan gynnwys Iddewiaeth, ddysgeidiaethau clir sy’n dweud bod rhagfarn a gwahaniaethu o’r fath yn annerbyniol. Mae’r ddysgeidiaeth Iddewig yn dadlau’n gryf dros amddiffyn y gwan a dangos parch at bawb.

quote
Pan fydd estron yn byw gyda thi yn dy wlad, nid wyt i’w gam-drin. Y mae’r estron sy’n byw gyda thi i’w ystyried gennyt fel brodor o’ch plith; yr wyt i’w garu fel ti dy hun, oherwydd estroniaid fuoch chwi yng ngwlad yr Aifft.Lefiticus 19:33-34

Mae Iddewon wedi ymateb i wrth-Semitiaeth a hiliaeth mewn llawer o ffyrdd, er enghraifft:

  • ymuno â grwpiau a sefydliadau i hybu addysg a dealltwriaeth
  • ymgyrchu yn erbyn rhagfarn a gwahaniaethu
  • cefnogi cymunedau Iddewig, yn enwedig rhai sydd wedi teimlo dan fygythiad
  • helpu pobl eraill sy’n dioddef hiliaeth
  • gweithio gyda chymunedau ffydd eraill mewn prosiectau cymunedol lleol i ddathlu cymunedau amlddiwylliannol

Cyngor Cydraddoldeb Hiliol Iddewig (JCORE)

Mae’r Cyngor Cydraddoldeb Hiliol Iddewig (sydd hefyd yn cael ei alw'n J) yn canolbwyntio ar gydraddoldeb hiliol a chyfiawnder i ffoaduriaid a cheiswyr lloches. Maen nhw’n credu:

  • y dylai consyrn am gyfiawnder cymdeithasol fod yn rhan annatod o hunaniaeth Iddewig a rhyngweithio â gweddill cymdeithas
  • bod angen i’r gymuned Iddewig godi ei llais yn erbyn hiliaeth, oherwydd fel Iddewon maen nhw’n gwybod beth sy’n digwydd pan mae pobl eraill yn sefyll o’r neilltu ac yn gwneud dim
  • mai’r ffordd orau o fynd i’r afael â rhagfarn a gwahaniaethu yw drwy weithio gyda chymunedau eraill

Mae gwaith y sefydliad yn cynnwys rhoi cymorth ymarferol i ffoaduriaid neu geiswyr lloches, cefnogi eu meddygon a’u cyfreithwyr, ymgyrchu yn erbyn anghydraddoldeb a datblygu deunydd i’w defnyddio mewn addysg.

Rabbi Hugo Gryn

Cafodd Rabbi Hugo Gryn ei eni yn 1930 yn Tsiecoslofacia, y Weriniaeth Tsiec erbyn hyn. Cafodd ei garcharu yng ngwersyll crynhoi Auschwitz gyda’i deulu yn 1944. Bu farw rhai o’i deulu, ond goroesodd ef. Treuliodd amser yn America yn hyfforddi i fod yn rabbi cyn setlo ym Mhrydain. Treuliodd 32 o flynyddoedd fel rabbi mewn synagog yng Ngorllewin Llundain.

Datblygodd enw da am ei gredoau a’i waith i hybu heddwch a chytgord rhwng gwahanol grwpiau o bobl. Bu’n cyfarfod gwahanol grwpiau o Iddewon i hybu dealltwriaeth a bu’n cymryd rhan mewn llawer o gyfarfodydd rhyng-ffydd. Roedd yn credu ei bod yn bwysig bod pobl o wahanol genhedloedd a hiliau yn gallu cyd-fyw yn heddychlon ac roedd yn gwybod cymaint o waith caled roedd angen ei wneud i gyflawni hyn.

Drwy siarad ar y radio a’r teledu, darlithio ac ysgrifennu, a chyfarfod unigolion a grwpiau, gwnaeth lawer iawn i hybu goddefgarwch a dealltwriaeth rhwng pawb.

Question

Disgrifia’r dysgeidiaethau Iddewig ar wahaniaethu.

Mae Iddewiaeth yn dysgu bod pob bod dynol wedi ei wneud ar ddelwedd Duw, felly dylai pawb gael ei drin yn gyfartal a dylai pobl barchu ei gilydd – "Felly creodd Duw ddyn ar ei ddelwedd ei hun; ar ddelwedd Duw y creodd ef; yn wryw ac yn fenyw y creodd hwy." Mae’r grefydd Iddewig wedi dioddef rhagfarn a gwahaniaethu dychrynllyd yn y gorffennol yn yr Holocost. Mae gan Iddewon ddyletswydd i helpu unrhyw un sy’n dioddef triniaeth fel hyn. Mae gan Iddewiaeth lawer o werthoedd sy’n gwbl groes i ragfarn a gwahaniaethu, er enghraifft 'chesed' lle maen nhw’n cael eu gorchymyn i gyflawni gweithredoedd caredig.

Move on to Test
next