Beth mae Iddewiaeth yn ei ddweud am ragfarn a gwahaniaethu?

Mae ysgrythurau ac ysgrifau sanctaidd Iddewig yn dysgu bod pob bod dynol yn gyfartal o flaen Duw. Mae pob bod dynol wedi ei greu ar ddelwedd eu Creawdwr, felly maen nhw’n werthfawr iawn. O ganlyniad, mae llawer o Iddewon yn credu bod unrhyw fath o ragfarn a gwahaniaethu yn digio Duw:

quote
Felly creodd Duw ddyn ar ei ddelwedd ei hun; ar ddelwedd Duw y creodd ef; yn wryw ac yn fenyw y creodd hwy.Genesis 1:27

Mae’r Talmud yn dweud pa mor bwysig y dylai cydraddoldeb cymdeithasol fod i’r genedl Iddewig:

quote
Mae’r Trugarog yn gorchymyn y dylai dy was fod yn gydradd â thi …. Felly dywedwyd, 'Bydd pwy bynnag sy’n cael gafael ar was Hebreaidd yn cael gafael ar feistr.'Talmud
quote
...crëwyd dyn unigol i gael heddwch rhwng dynol ryw, fel na ddylai neb ddweud wrth ei debyg, 'Yr oedd fy nhad i yn fwy na dy dad di.'Mishnah, Sanhedrin 4.5

Roedd y genedl Iddewig yn gaethweision yn yr Aifft tan i Moses eu hachub. Hanes gadael yr Aifft yw’r Exodus.

Mae’r ffydd Iddewig yn dysgu y dylai pobl weithio er mwyn cael heddwch a harmoni rhwng pob bod dynol. Mae Iddewon yn credu bod angen cyfiawnder a chydraddoldeb er mwyn cael heddwch parhaol.

Dylai pobl gael eu hannog i barchu ei gilydd ac i dderbyn gwahaniaeth. Pe bai modd creu’r sefyllfa ddelfrydol hon ar y Ddaear, fyddai yna ddim rhagfarn na gwahaniaethu.

Ystyr y cyfarchiad Iddewig Shalom yw 'heddwch', ond yn fwy penodol 'heddwch llwyr' neu dangnefedd. Mae’n gyflwr o wirionedd, cyfiawnder, harmoni rhwng unigolion a rhwng grwpiau.

Er mwyn cael y math hwn o heddwch, mae Iddewon yn credu bod angen i bobl golli eu rhagfarnau a derbyn a pharchu eu gwahaniaethau.

quote
Gellir cytuno ar heddwch o amgylch y bwrdd mewn cynhadledd, ond os nad yw’n tyfu mewn calonnau a meddyliau cyffredin, nid yw’n para. Efallai na fydd yn cychwyn hyd yn oed.Yr Arglwydd Jonathan Sacks, cyn Brif Rabi Cynulleidfaoedd Hebreaidd Unedig y Gymanwlad

Mae Iddewiaeth Ddiwygiedig a Rhyddfrydol yn rhoi statws cyfartal i ddynion a menywod mewn bywyd crefyddol ym mhob ffordd. Er enghraifft, mae menyw yn cael bod yn rabbi ac yn cael ffurfio’r minyan. Mewn Iddewiaeth Uniongred, dim ond dynion sy’n cael bod yn rabbi a dim ond dynion sy’n cael ffurfio’r minyan.

Mae Iddewon Uniongred yn credu bod menywod yn gyfartal o ran gwerth, ond bod Duw wedi rhoi rôl wahanol iddyn nhw ei chyflawni. Rôl y fenyw yw gofalu am y cartref. Mae ganddi rôl allweddol hefyd o ran addysg a magwraeth grefyddol ei phlant.

Mae pwyslais mawr ar y cartref mewn Iddewiaeth. Mae menywod yn chwarae rhan arweiniol wrth addoli yn y cartref, gan gynnwys dathliad wythnosol y Shabbat ar nos Wener, ac yn y rhan fwyaf o’r prif wyliau.

curriculum-key-fact
Mae gan Iddewiaeth lawer o werthoedd sy’n gwbl groes i ragfarn a gwahaniaethu, er enghraifft 'chesed', sy’n golygu bod gorchymyn i gyflawni gweithredoedd caredig.