Damcaniaeth esblygiad

Charles Darwin's theory of evolutionEsblygiad bodau dynol o hynafiaid tebyg i epaod dros filiynau o flynyddoedd

Yn 1859, cyhoeddodd Prydeiniwr o’r enw Charles Darwin lyfr o’r enw On the Origin of Species. Seiliodd y llyfr hwn ar ei astudiaethau o greaduriaid yr oedd wedi dod ar eu traws wrth deithio i lawer o lefydd tramor, gan gynnwys Ynysoedd y Galapagos. Cynigiodd ddamcaniaeth fod pob creadur byw sy’n bodoli heddiw, gan gynnwys bodau dynol, wedi esblygu dros gyfnod o efallai filiynau o flynyddoedd, o ffurfiau bywyd mwy cyntefig i’w ffurf bresennol trwy broses o ddethol naturiol. Enw arall ar y datblygiad rhywogaethau damweiniol hwn yw esblygiad dall.

Roedd gan Darwin radd mewn gwyddor natur o Brifysgol Caergrawnt ac roedd yn ddaearegwr. Roedd yn Gristion hefyd. Nid bwriad Darwin oedd herio credoau crefyddol gyda’i lyfr ond ymatebodd llawer o gredinwyr crefyddol iddo’n ffyrnig iawn. Dyma rai o’r rhesymau:

  • roedd damcaniaeth esblygiad fel petai’n mynd yn groes i ddysgeidiaethau crefyddol mai Duw a greodd y Ddaear a phob peth byw, fel yr oedden nhw'n eu hadnabod
  • roedd Cristnogion yn credu bod Duw wedi creu bodau dynol ar 'ddelwedd o Dduw', bod bodau dynol uwchlaw pob creadur arall a bod ganddyn nhw enaid sy’n anfarwol
  • roedd damcaniaeth esblygiad yn herio’r syniad mai Duw yw pensaer y bydysawd a bod prydferthwch, trefn a chymhlethdod y bydysawd yn dystiolaeth o hyn (dadl yr arfaeth).
  • roedd y syniad fod pethau byw’n ymaddasu i’w hamgylchedd yn groes i’w cred fod Duw wedi creu’r amgylchedd perffaith ar eu cyfer
  • yn ôl y Beibl, cafodd bodau dynol eu creu ar chweched dydd y creu, nid dros gyfnod o filiynau o flynyddoedd

Cafodd y damcaniaethau gwyddonol hyn eu cynnig am y tro cyntaf yn y 19eg ganrif, pan oedd Cristnogaeth yn ddylanwad pwysig ar fywydau pobl a’r ffordd roedden nhw'n meddwl. Roedd llawer o bobl yn eu gweld y damcaniaethau fel ymosodiad uniongyrchol ar eu ffydd. Wynebodd Charles Darwin feirniadaeth gan bobl oedd yn methu derbyn yr hyn roedden nhw'n eu gweld fel ei syniadau ‘gwrth-grefydd’.

Richard Dawkins

Mae Richard Dawkins yn fiolegydd enwog ac yn anffyddiwr hefyd. Mae’n frwd o blaid damcaniaeth esblygiad. Un o’i brif ddadleuon yw petai’r byd wedi’i ‘gynllunio’, fel mae rhai pobl yn ei honni, pwy gynlluniodd y cynlluniwr? I Dawkins, mae damcaniaeth Darwin ar ddethol naturiol yn datrys y cwestiwn o ble daeth bodau dynol. Gan nad yw’n credu yn Nuw, mae Dawkins yn dadlau nad oes ar esblygiad angen help gan fod uwch.

quote
Mae eglurhad llawer mwy cryno i’r rhith o gynllun yn y byd byw... sef dethol naturiol yn unol â damcaniaeth Darwin.Richard Dawkins

Pysgodyn Darwin

Symbol yw pysgodyn Darwin sy'n cael ei ddefnyddio gan bobl sy’n credu yn namcaniaeth esblygiad Darwin. Mae’n amrywiad ar y symbol Ichthus a oedd yn cael ei ddefnyddio'n draddodiadol gan Gristnogion i ddangos eu ffydd mewn modd cudd. Mae’r symbol Ichthus yn cynrychioli pysgodyn. Mae pysgodyn Darwin yn debyg o ran cynllun ond mae traed wedi’u hychwanegu i gynrychioli esblygiad.

Darwin fish symbol.